Polska gospodarka pnie się w górę, ale dla milionów obywateli dobrobyt pozostaje niewidoczny. Najnowsze dane pokazują, że walka z ubóstwem skrajnym utknęła w martwym punkcie. Choć wdrożono nowe programy socjalne, to inflacja i wieloletnie zamrożenie świadczeń rodzinnych skutecznie zżerają budżety najbiedniejszych gospodarstw domowych. Polska ma problem również z realizacją unijnych celów ochrony dzieci przed wykluczeniem.
EAPN Polska opublikował coroczny raport z monitoringu ubóstwa i polityki przeciwdziałania ubóstwu w Polsce z okazji Międzynarodowego Dnia Walki z Ubóstwem.
Polska gospodarka rośnie, ale ubóstwo skrajne w 2025 r. nie zmalało
– podkreślili twórcy raportu.
Granicę ubóstwa skrajnego wyznacza się na podstawie minimum egzystencji, obejmującego zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb. Powołując się na dane Głównego Urzędu Statystycznego, autorzy raportu podkreślili, że w 2025 r. ubóstwo skrajne dotyczyło 5,3 proc. osób w gospodarstwach domowych, a więc w przybliżeniu 2 mln osób. W 2024 r. było to 5,2 proc., a rok wcześniej – 6,6 proc.
Ich wydatki były niższe od granicy opartej na minimum egzystencji
– zaznaczyli autorzy.
Podkreślili jednak, że tak mała różnica między wynikami z 2025 i 2024 roku nie daje podstaw do stwierdzenia wzrostu ubóstwa, a wyniki badania próby są jedynie oszacowaniami.
Najbardziej uzasadniony wniosek brzmi: w 2025 r. ubóstwo skrajne utrzymało się na poziomie zbliżonym do poprzedniego roku
– zaznaczyli.
W raporcie zauważono również, że w 2025 r. odsetek osób w gospodarstwach domowych żyjących poniżej minimum socjalnego spadł z 41,3 proc. w 2024 do 40,3 proc. Odpowiada to liczbie ok. 15 mln osób. Minimum socjalne zakłada zaspokajanie potrzeb na skromnym poziomie.
Wskaźnik ubóstwa ustawowego wzrósł z 2,6 proc. w 2024 r. do 8,1 proc. w 2025 r. (ok. 0,97 mln i 3,02 mln osób). W raporcie podkreślono jednak, że główną przyczyną wzrostu wskaźnika była podwyżka kryteriów dochodowych pomocy społecznej od stycznia 2025 r. Ubóstwo ustawowe wiąże się bowiem z wydatkami poniżej granicy opartej na kryteriach dochodowych pomocy społecznej.
Twórcy raportu zwrócili uwagę na konieczność wprowadzenia corocznej waloryzacji kryteriów dochodowych pomocy społecznej – co najmniej zgodnie ze wzrostem cen. Obecnie są one weryfikowane co trzy lata. Od stycznia 2025 r. wynoszą 1010 zł dla osoby samotnie gospodarującej i 823 zł na osobę w rodzinie. Podkreślili, że między weryfikacjami ceny rosną, a próg dalej pozostaje na tym samym poziomie.
W 2026 r. Ministerstwo Finansów zablokowało starania resortu rodziny o coroczną waloryzację ze względu na skutki budżetowe, choć są one niewielkie wobec kosztów zaniechania: narastających zaległości, pogarszania się zdrowia i późniejszej interwencji
– czytamy w dokumencie.
Autorzy raportu wskazali ponadto, że po stronie dochodów rodzin głównym problemem pozostaje zamrożenie zasiłków rodzinnych.
Kwoty 95, 124 lub 135 zł miesięcznie nie zmieniły się od listopada 2016 r., a kryteria dochodowe 674 i 764 zł na osobę pozostają na poziomie z listopada 2015 r. Nowe instrumenty – Aktywny Rodzic, łączący świadczenia z opieką nad małymi dziećmi, renta wdowia i jednorazowy bon ciepłowniczy – zwiększają dochód części gospodarstw, ale nie rekompensują tej erozji, a ich skuteczność zależy od dostępności żłobków, terminowej wypłaty i zasięgu
– zaznaczyli.
W raporcie przypomniano również, że w maju br. Komisja Europejska przyjęła pierwszą strategię UE przeciw ubóstwu. Jak czytamy, „utrzymała cel zmniejszenia do 2030 r. liczby osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym o co najmniej 15 mln względem 2019 r., w tym o co najmniej 5 mln dzieci, i zapowiedziała długofalowy cel wyeliminowania ubóstwa do 2050 r.”.
Polska – jak czytamy – zobowiązała się do zmniejszenia liczby osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym o 1,5 mln względem 2019 r., w tym o 300 tys. dzieci. Według danych z 2025 r. pierwszy cel jest zrealizowany w 78,6 proc., a drugi, dotyczący dzieci, w 22,3 proc.
