W ubiegłym roku w całym kraju kuratoria oświaty wydały prawie 300 pozytywnych opinii dotyczących likwidacji lub przekształcenia szkół i przedszkoli. To dopiero wierzchołek góry lodowej, z którą przyjdzie się zderzyć – przyznają samorządowcy.
Bezlitosna demografia
Według prognozy przekazanej przez Ministerstwo Edukacji Narodowej liczba uczniów w systemie oświaty będzie w najbliższych kilkunastu latach wyraźnie spadać. Jak szacuje resort, między rokiem 2026/2027 a 2042/2043 liczba dzieci i młodzieży zmniejszy się o ponad 1,5 mln. To oznacza, że co roku polski system oświaty będzie tracić średnio ok. 110 tys. uczniów.
Sytuacja demograficzna już teraz odbija się na funkcjonowaniu szkół, a coraz więcej samorządów decyduje się na zamykanie bądź przekształcanie placówek.
Zamykanie placówek oświatowych
Rekordzistą w tym zakresie jest województwo lubelskie. Dane przekazane przez Kuratorium Oświaty w Lublinie wskazują, że w 2025 roku JST skierowały do zaopiniowania 85 uchwał w sprawie likwidacji lub przekształcenia placówek oświatowych. 76 z nich zostało zaopiniowanych pozytywnie, z czego 54 opinie dotyczyły likwidacji, natomiast 22 – przekształcenia.
Kryzys tak naprawdę dopiero zmierza do szkół. Ratunku dla wielu małych szkół nie będzie, bo ekonomia będzie decydująca. W samym mieście Lublin w rocznym systemie urodzeń, do którego obecnie jest dostosowany system edukacji, jest o 50 proc. mniej dzieci niż w ubiegłym roku
– przyznał Krzysztof Żuk, prezydent Lublina.
Dodał, że w latach 2023–2025 liczba dzieci w przedszkolach publicznych zmniejszyła się o tysiąc, co w perspektywie kolejnych lat z pewnością będzie oznaczało konieczność likwidacji przedszkoli, a następnie szkół.
Równie niepokojące dane dotyczące skali zamiaru likwidacji bądź przekształcenia szkoły wykazało Kuratorium Oświaty w Katowicach. W województwie śląskim w roku szkolnym 2024/2025 do kuratorium złożono 56 uchwał organów prowadzących, z czego 50 zyskało opinie pozytywne.
Prezydent Sosnowca szacuje, że to dopiero wierzchołek góry lodowej, z którą przyjdzie się zderzyć w najbliższych latach.
Ta sytuacja wybuchnie w ciągu kilku najbliższych lat. Dzisiaj depopulację najbardziej widać w pierwszych rocznikach przedszkoli. O ile na dzień dzisiejszy w Sosnowcu nie planujemy zamykania szkół, o tyle sytuacja zupełnie inaczej wygląda w przedszkolach. Tam już zamykamy pierwsze oddziały, a w przeciągu kilku najbliższych lat na pewno trzeba będzie zamykać już całe placówki
– powiedział Arkadiusz Chęciński.
53 wnioski w sprawie likwidacji lub przekształcenia szkół i przedszkoli wpłynęły do Kuratorium Oświaty w Krakowie. Urząd zaopiniował pozytywnie 28 z nich.
Na Dolnym Śląsku od 4 marca 2025 roku do 3 marca 2026 roku na 39 wniosków 25 zaopiniowano pozytywnie. Podobną liczbę, bo 24 pozytywne opinie, wydało lubuskie kuratorium oświaty. 29 pozytywnych opinii wydało natomiast Kuratorium Oświaty w Poznaniu. Pozostałe dane dotyczące pozytywnych opinii do uchwał o zamiarze likwidacji lub przekształcenia szkoły są następujące: województwo kujawsko-pomorskie – 18; województwo podkarpackie – 9; województwo zachodniopomorskie – 15; województwo warmińsko-mazurskie – 7; województwo świętokrzyskie – 22; województwo opolskie – 25; województwo pomorskie – 15; województwo podlaskie – 11.
Samorządowcy od dawna zwracają uwagę na rosnący problem z utrzymaniem szkół przy zmniejszającej się demografii. Prezydent Łodzi zwracała uwagę, że sytuacja pozostaje dużą niewiadomą.
Największym problemem w budżetach samorządów będzie edukacja. Powstaje pytanie, czy będziemy w stanie, przy cały czas rosnących kosztach, poradzić sobie z edukacją. Dziś nie jestem w stanie udzielić odpowiedzi
– mówiła Hanna Zdanowska w programie Rozmowy Samorządowe PAP.
Będzie ustawa ratująca małe szkoły?
Z postępującego niżu demograficznego zdaje sobie też sprawę MEN, które w odpowiedzi na trudną sytuację przygotowało projekt ustawy mającej ratować małe szkoły przed likwidacją.
Głównym pomysłem resortu jest danie samorządom możliwości wykorzystania budynków również do innych celów niż szkoła. Obowiązkowe staną się też konsultacje organów prowadzących z rodzicami w przypadku zamiaru likwidacji szkoły.
Choć samorządowcy pozytywnie oceniają możliwość wprowadzenia do budynków szkół innych aktywności, to przyznają, że pomysł nie uratuje szkół przed likwidacją.
Program MEN nie uratuje ani świata, ani kraju. To jedynie przedłuży możliwość funkcjonowania budynków, w których znajdują się szkoły
– przyznał prezydent Sosnowca Arkadiusz Chęciński.
Zdaniem wicedyrektora biura Związku Powiatów Polskich rozwiązaniem byłoby utworzenie standardów finansowania zadań.
Takie kalkulacje nie powstały, bo wówczas skończyłyby się polityczne mrzonki o tym, że da się ratować małe szkoły
– podsumował Grzegorz Kubalski.
Polecamy
Obrady Uniwersyteckiej Komisji Kształcenia na UZ
Dziś na Uniwersytecie Zielonogórskim rozpoczęły się obrady Uniwersyteckiej Komisji Kształcenia, która działa w ramach Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich i skupia...
Czytaj więcejDetails
Czytaj także:
Rok szkolny 2025/2026 – ważne terminy
W roku szkolnym 2025/2026 pisemne egzaminy maturalne w sesji głównej przeprowadzone zostaną w dniach 4-21 maja, a ustne od 7 do 30 maja. Egzamin ósmoklasisty przeprowadzony będzie w dniach...
Czytaj więcejDetails
