Bliski Wschód pogrążył się w kryzysie po atakach USA i Izraela na Iran, na które Teheran odpowiedział uderzeniami na Izrael i państwa Zatoki Perskiej. Zamknięcie cieśniny Ormuz podniosło ceny surowców i zakłóciło światowy handel. Przedstawiamy najważniejsze wydarzenia trwającej od 28 lutego wojny.
Według władz amerykańskich i izraelskich celem ataku było powstrzymanie irańskiego programu nuklearnego, który – ich zdaniem – zbliżał Teheran do możliwości wyprodukowania broni jądrowej. Uderzenia koncentrowały się na niszczeniu potencjału militarnego Iranu oraz wyeliminowaniu kierownictwa państwa i sił zbrojnych, w tym najwyższego przywódcy Alego Chameneiego.
W odpowiedzi na zabójstwo Chameneiego sponsorowany przez Iran libański Hezbollah zaatakował Izrael, co doprowadziło do rozszerzenia izraelskiej operacji na Liban.
W atakach USA i Izraela na Iran zginęło około 3,5 tys. osób, a ponad 26 tys. zostało rannych – podało irańskie ministerstwo zdrowia. Mimo intensywnego bombardowania irański reżim funkcjonuje, a struktury państwowe nie uległy poważnemu osłabieniu.
Teheran odpowiedział bezprecedensową pod względem skali serią uderzeń na cele w państwach regionu, m.in. Arabii Saudyjskiej, Bahrajnie, Iraku, Izraelu, Katarze, Kuwejcie, Omanie, Syrii i Zjednoczonych Emiratach Arabskich.
Ataki te nie spowodowały jednak masowych ofiar ani poważnych zniszczeń. Łącznie zginęło około 30 osób, w tym 13 amerykańskich żołnierzy oraz około 20 izraelskich cywilów, którzy ponieśli śmierć w wyniku irańskich ataków i ostrzału prowadzonego przez Hezbollah.
Z powodu wojny wiele państw regionu zamknęło swoją przestrzeń powietrzną lub znacząco ograniczyło ruch lotniczy. W efekcie odwołano setki połączeń, a na lotniskach w krajach Zatoki Perskiej utknęły tysiące pasażerów, w tym wielu turystów z Europy i Azji.
Iranowi nie udzielili bezpośredniego wsparcia militarnego jego główni sojusznicy: Rosja i Chiny.
Zamknięcie cieśniny Ormuz doprowadziło do wzrostu cen ropy i gazu, zakłóceń w światowym handlu morskim oraz zwiększenia niepewności na rynkach finansowych. Szlakiem w normalnych warunkach transportowanych jest około 20 proc. światowych dostaw ropy naftowej i skroplonego gazu ziemnego (LNG).
2026 rok
28 kwietnia – Stany Zjednoczone i Izrael rozpoczęły ataki na Iran. Uderzenia objęły Teheran oraz inne duże miasta. W amerykańskim nalocie na szkołę podstawową dla dziewcząt w Minabie zginęło co najmniej 175 osób, głównie dzieci. W atakach zginęli również najwyższy przywódca Iranu ajatollah Ali Chamenei oraz wysocy rangą dowódcy wojskowi i przedstawiciele służb wywiadowczych. W odpowiedzi Iran zaatakował amerykańskie bazy w państwach Zatoki Perskiej oraz cele w Izraelu. Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) oświadczył też, że statki nie mają prawa przepływać przez kontrolowaną przez Iran cieśninę Ormuz.
1 marca – Armia Izraela rozpoczęła uderzenia na cele Hezbollahu w Libanie w odpowiedzi na ostrzał rakietowy ze strony tej organizacji. Iran kontynuował natomiast ataki odwetowe na Izrael i inne państwa Bliskiego Wschodu.
2 marca – Irański Korpus Strażników Rewolucji ogłosił zamknięcie cieśniny Ormuz i zagroził zniszczeniem każdej jednostki, która spróbuje przepłynąć przez ten szlak. Irańskie siły ostrzelały m.in. ambasady USA w stolicach Kuwejtu i Arabii Saudyjskiej. Irański dron uderzył w bazę brytyjskiego lotnictwa RAF Akrotiri na Cyprze.
3 marca – Izrael rozpoczął operację lądową w południowym Libanie przeciwko Hezbollahowi. Według izraelskiej armii jej celem jest utworzenie strefy buforowej oddzielającej terytorium Izraela od zagrożenia ze strony tej organizacji. Siły USA i Izraela kontynuowały uderzenia na Iran. Armia Izraela poinformowała, że w ciągu czterech dni ofensywy zrzuciła na Iran ponad 4 tys. bomb i zaatakowała 300 wyrzutni rakietowych. Dowództwo Centralne USA (CENTCOM) przekazało natomiast, że amerykańskie siły uderzyły od początku operacji w ponad 2 tys. celów na terytorium Iranu.
4 marca – USA zatopiły okręt irańskiej marynarki wojennej w pobliżu Sri Lanki; zginęło co najmniej 87 osób. Tego samego dnia obrona powietrzna NATO zestrzeliła irańską rakietę lecącą w kierunku Turcji.
6 marca – Do Polski dotarła pierwsza grupa obywateli ewakuowanych z Bliskiego Wschodu na pokładach samolotów wojskowych.
8 marca – Iran ogłosił wybór 56-letniego Modżtaby Chameneiego, syna zabitego najwyższego przywódcy Alego Chameneiego, na jego następcę. Decyzję podjęło Zgromadzenie Ekspertów, sygnalizując ciągłość władzy mimo trwającej wojny.
11 marca – Iran nasilił ataki na jednostki w rejonie cieśniny Ormuz, co wywołało kolejny wzrost cen ropy.
13 marca – Amerykańskie wojsko przeprowadziło zmasowany nalot na wyspę Chark, główny terminal eksportowy irańskiej ropy.
17 marca – Izrael poinformował o zabiciu dwóch wysokich rangą irańskich przywódców: szefa Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego Alego Laridżaniego oraz Gholamrezy Solejmaniego, dowódcy milicji Basidż powiązanej z Korpusem Strażników Rewolucji.
3 kwietnia – Iran zestrzelił amerykański myśliwiec F-15E z dwuosobową załogą. Jednego z lotników odnaleziono tego samego dnia, natomiast akcja poszukiwawczo-ratunkowa drugiego trwała dwa dni i wymagała przeprowadzenia operacji sił specjalnych głęboko na terytorium Iranu.
8 kwietnia – Prezydent USA Donald Trump ogłosił dwutygodniowe zawieszenie broni z Iranem, które potwierdziła także irańska Najwyższa Rada Bezpieczeństwa Narodowego. Izrael przeprowadził najintensywniejsze od początku wojny bombardowanie Libanu, w których zginęło około 400 osób. Według władz izraelskich rozejm między USA a Iranem nie obejmuje działań przeciwko Hezbollahowi w Libanie.
12 kwietnia – Wiceprezydent USA J.D. Vance udał się do Islamabadu na rozmowy pokojowe z Iranem, prowadzone przy mediacji Pakistanu. Stronie irańskiej przewodził przewodniczący parlamentu Mohammad Bagher Ghalibaf. Rozmowy zakończyły się bez porozumienia z powodu rozbieżności m.in. w sprawie irańskich zapasów uranu oraz ponownego otwarcia cieśniny Ormuz.
13 kwietnia – Stany Zjednoczone rozpoczęły blokadę morską obejmującą irańskie porty.
16 kwietnia – Izrael i Liban zawarły wynegocjowane przy mediacji USA 10-dniowe zawieszenie broni.
17 kwietnia – Iran i Stany Zjednoczone ogłosiły ponowne otwarcie cieśniny Ormuz dla żeglugi handlowej po zawarciu rozejmu między Izraelem a Libanem. Dzień później, w związku z utrzymaniem amerykańskiej blokady irańskich portów, władze w Teheranie poinformowały jednak o ponownym zamknięciu szlaku.
21 kwietnia – Donald Trump przedłużył zawieszenie broni z Iranem tuż przed jego wygaśnięciem.
25 kwietnia – Donald Trump odwołał wyjazd amerykańskich negocjatorów na rozmowy pokojowe w Pakistanie. Waszyngton poinformował stronę irańską, że dalsze negocjacje mogą być prowadzone telefonicznie.
1 maja – Donald Trump poinformował w liście do Kongresu, że działania wojenne przeciwko Iranowi „zakończyły się”. Zdaniem Białego Domu oznacza to, że administracja nie musi ubiegać się o zgodę Kongresu na dalsze operacje.
4 maja – Iran przeprowadził atak rakietowy i dronowy na cele w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Było to najpoważniejsze naruszenie obowiązującego zawieszenia broni od początku kwietnia.
15 maja – Izrael i Liban uzgodniły przedłużenie obowiązującego od 16 kwietnia zawieszenia broni o kolejne 45 dni. Mimo rozejmu regularnie dochodziło do wzajemnych ostrzałów, a libańskie ministerstwo zdrowia niemal codziennie informowało o nowych ofiarach izraelskich ataków.
1 czerwca – Przedstawiciele Izraela i Libanu wynegocjowali przy mediacji USA w Waszyngtonie zawieszenie broni. Mimo to izraelska armia nadal prowadziła ostrzał południowego Libanu, a kilka dni później Hezbollah odrzucił warunki porozumienia.
3 czerwca – Pomimo obowiązującego zawieszenia broni w izraelskich atakach w Libanie w ciągu doby zginęło 48 osób. Libańskie ministerstwo zdrowia podało, że od 2 marca, gdy konflikt między Hezbollahem a Izraelem przerodził się w wojnę, zginęło 3516 osób, a 10 674 zostało rannych. W wyniku irańskiego ataku, wymierzonego m.in. w pracowników i pasażerów cywilnego lotniska w Kuwejcie, zginęła jedna osoba, a co najmniej 63 zostały ranne.
Obecnie konflikt amerykańsko-izraelski z Iranem znajduje się w stanie kruchego zawieszenia broni. Walki na dużą skalę ustały, a sporadyczne incydenty militarne nie przerodziły się w szerszą eskalację. Nie zawarto jednak trwałego porozumienia pokojowego, a napięcie między stronami utrzymuje się.
Mimo ustania walk amerykańskie wojska nadal utrzymują blokadę irańskich portów, a na Bliskim Wschodzie stacjonuje około 50 tys. żołnierzy USA. Utrzymują się również zakłócenia żeglugi przez cieśninę Ormuz, podczas gdy proces dyplomatyczny praktycznie zamarł.
