Blisko 570 grobów wojennych powstańców wielkopolskich poległych w walkach lub zmarłych z ran i chorób w latach 1918-1919 zachowało się do naszych czasów – wynika z ewidencji prowadzonej przez Wielkopolski Urząd Wojewódzki w Poznaniu. Znaleźć je można w 165 miejscowościach, w tym trzy w Berlinie.
Na terenie Wielkopolski są groby wojenne, które dzięki staraniom służb Wojewody Wielkopolskiego udało się odtworzyć nawet po kilkudziesięciu latach.
Groby wojenne powstańców są objęte opieką państwa na mocy ustawy z 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych. W każdym województwie za realizację tego zadania odpowiadają wojewodowie; zadania te realizują przy udziale samorządów.
Szczegółowy wykaz i opis grobów wojennych powstańców wielkopolskich z okresu 1918 i 1919 r. znalazł się w publikacji „Tobie, Polsko, na śmierć i na życie!” z 2018 r. Wynika z niej, że do naszych czasów w 165 miejscowościach zachowało się blisko 570 grobów, w których zostało pochowanych ok. 1,2 tys. powstańców. Większość, 440 grobów, to pochówki indywidualne.
Najwięcej grobów wojennych powstańców wielkopolskich znaleźć można w województwie wielkopolskim, w ponad 110 miejscowościach. Dużą liczbę grobów powstańczych odnaleziono też w województwie kujawsko-pomorskim, w 45 miejscowościach. Pojedyncze groby są na terenie województw lubuskiego i łódzkiego. Trzy groby zachowały się także w Berlinie.
W mogiłach zbiorowych spoczywa od kilku do kilkudziesięciu poległych powstańców. Wyjątkowym obiektem pod tym względem jest zespół sześciu mogił zbiorowych w Kuźnicy Zbąskiej, w której pochowano 58 powstańców. W Wielkopolsce jest też kilka kwater wojennych, w których zgrupowano większą liczbę grobów indywidualnych, z największą położoną w Gnieźnie, którą tworzą 52 groby indywidualne.
Najważniejszą nekropolią związaną z wydarzeniami z przełomu 1918 i 1919 r. jest Cmentarz Garnizonowy w Poznaniu. Pochowano na nim 126 powstańców poległych w walkach lub zmarłych z ran i chorób.
Dzięki pieniądzom przekazywanym przez wojewodę groby powstańcze są sukcesywnie odnawiane. Biuro prasowe Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu (WUW) poinformowało PAP, że prace utrzymaniowe oraz remontowe przez lata były ograniczone z powodów finansowych.
„Od kilku lat sytuacja stopniowo się poprawia, w związku z czym możliwe stało się rozszerzenie zakresu prowadzonych działań. Ze środków Wojewody Wielkopolskiego zostały odnowione m.in. groby zbiorowe w Jarocinie, Krzywiniu, Ryczywole, Włoszakowicach i Zbąszyniu. Przygotowany został także projekt kompleksowej przebudowy kwatery powstańców wielkopolskich w Ostrowie Wielkopolskim, którego realizacja jest zaplanowana na przyszły rok”
– przekazał WUW.
Koszt prac planowanych w Ostrowie Wielkopolskim jest szacowany na ponad 800 tys. zł.
Dzięki środkom z tegorocznego budżetu wojewody prowadzone są m.in. konserwacja grobów na kwaterze w Gnieźnie, mogił zbiorowych w Kwilczu i Śremie oraz renowacja grobu zbiorowego w Jankowie Zaleśnym.
Groby wojenne i groby weteranów to dwie różne kategorie obiektów objętych różnymi formami ochrony ze strony państwa. W przypadku grobów wojennych mowa jest o tych miejscach pochówku, w których spoczywają szczątki ofiar powstań i wojen, osób poległych lub pomordowanych, ale też zmarłych z ran lub chorób. Jedynym wykluczeniem jest w tym przypadku kategoria grobu rodzinnego, tzn. takiego grobu, w którym obok poległego powstańca spoczywają m.in. członkowie jego rodziny zmarli z przyczyn naturalnych w okresie pokoju.
Groby wojenne są nieusuwalne i zwolnione z opłat cmentarnych.
Status grobu weterana nadawany jest tym obiektom, w których spoczywają uczestnicy powstań i wojen, a które nie spełniają kryteriów grobów wojennych. Mogą w nich spoczywać uczestnicy walk, którzy zmarli z przyczyn naturalnych w czasach pokoju. Prezes IPN przyznaje status grobu weterana obiektom położonym w kraju, jak i za granicą.
Dysponentami takich grobów pozostają członkowie rodzin osób pochowanych, którzy mogą swobodnie dysponować tymi obiektami i mogą np. dokonywać kolejnych dochówków. W przypadku grobów wojennych jest to ustawowo ograniczone. (PAP)
