niedziela, 22 listopada 2026
Nie znaleźliśmy żadnych wyników
Pokaż wszystko
Radio Zachód
  • WIADOMOŚCI
    • LUBUSKIE
    • GOŚĆ RADIA ZACHÓD
    • KRAJ I ŚWIAT
    • KULTURA
    • NA DROGACH
  • SPORT

    Zwycięski Promień świętuje 80-lecie

    fot. pixabay.com

    Wyrównany mecz na szczycie dla lidera

    Trójka łatwo rozprawiła się z Gryfinem

    fot. Paweł Górski

    AZS kontrolował mecz i pewnie ograł Wolsztyniaka

    Zadecydowała końcówka

    Aurum dziś nie miało dnia: AZS AGH wywiózł komplet

    Victoria Szczaniec wygrała po raz 14!

    Stockton zagra w Arenie Gorzów

    fot. Wojciech Fryt/slezawroclaw.pl

    Ślęza była bardziej konkretna od Stilonu

  • MUZYKA
  • REPORTAŻ
    • REDAKCJA REPORTAŻU
    • STUDIO REPORTERÓW KUKUŁCZA 1
  • TV
  • MOTO
  • PODCASTY
  • RADIO
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • PATRONAT MEDIALNY
    • REGULAMINY
    • KONTAKT
  • REKLAMA
LOGO, Radio Zielona GóraLOGO, Radio Gorzów

SŁUCHAJ

Radio Zachód
  • WIADOMOŚCI
    • LUBUSKIE
    • GOŚĆ RADIA ZACHÓD
    • KRAJ I ŚWIAT
    • KULTURA
    • NA DROGACH
  • SPORT

    Zwycięski Promień świętuje 80-lecie

    fot. pixabay.com

    Wyrównany mecz na szczycie dla lidera

    Trójka łatwo rozprawiła się z Gryfinem

    fot. Paweł Górski

    AZS kontrolował mecz i pewnie ograł Wolsztyniaka

    Zadecydowała końcówka

    Aurum dziś nie miało dnia: AZS AGH wywiózł komplet

    Victoria Szczaniec wygrała po raz 14!

    Stockton zagra w Arenie Gorzów

    fot. Wojciech Fryt/slezawroclaw.pl

    Ślęza była bardziej konkretna od Stilonu

  • MUZYKA
  • REPORTAŻ
    • REDAKCJA REPORTAŻU
    • STUDIO REPORTERÓW KUKUŁCZA 1
  • TV
  • MOTO
  • PODCASTY
  • RADIO
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • PATRONAT MEDIALNY
    • REGULAMINY
    • KONTAKT
  • REKLAMA
Radio Zachód
Strona główna KRAJ I ŚWIAT

13 grudnia 1981 r. wprowadzony został stan wojenny. Był bezprawny nawet w świetle PRL-owskiego prawa

PAP PAP
2025-12-13 09:10
Fot. Instytut Pamięci Narodowej/FB

Fot. Instytut Pamięci Narodowej/FB

Udostępnij na FacebookuUdostępnij na TwitterzeUdostępnij na telegramieUdostępnij przez WhatsappaEmail

13 grudnia 1981 r. władze wprowadziły w Polsce stan wojenny i rozpoczęły prześladowania przywódców opozycji. Gen. Wojciech Jaruzelski bronił swojej decyzji do końca życia.

Ogłoszony wczesnym rankiem 13 grudnia 1981 r. stan wojenny nie miał precedensu w dziejach Polski. Oznaczał ograniczenie swobód obywatelskich (m.in. cenzurę korespondencji, zakaz zgromadzeń i przebywania w miejscach publicznych w godzinach nocnych) i nadzwyczajne uprawnienia dla wojska i milicji. 

Gen. Wojciech Jaruzelski, który w tamtym momencie skupiał w swoich rękach władzę polityczną i wojskową (był premierem, zwierzchnikiem wojska i pierwszym sekretarzem (czyli szefem) PZPR, odpowiedzialność za wprowadzenie stanu wojennego tłumaczył zagrożeniem państwa. Bronił swojej decyzji do końca życia. Nie przestał tego robić nawet wtedy, gdy jego najważniejsi podwładni z tamtego okresu zostali osądzeni i skazani.

W celu likwidacji opozycji

Analizujący wydarzenia z grudnia 1981 r. historycy zwracają uwagę na to, że władze dobrze się do wprowadzenia stanu wojennego przygotowały. Pierwsze przymiarki do siłowej rozprawy z „Solidarnością”, która była traktowana przez rządzących jako zagrożenie dla ich monopolu, przeprowadzano jeszcze zanim ten związek został zarejestrowany w sądzie. 

Od połowy października 1981 r. z obszarem przyszłych działań zapoznawało się ponad tysiąc Wojskowych Terenowych Grup Operacyjnych. Intensywne ćwiczenia w walkach z tłumem przechodziły oddziały ZOMO. W więzieniach przygotowano miejsca dla około 5 tys. działaczy „Solidarności” i opozycji, którzy mieli zostać internowani na podstawie list sporządzanych od początku 1981 r. 

Do walki z kontrrewolucją, bo tak określano „Solidarność” w poufnych rozmowach, Jaruzelskiego wzywali zarówno przedstawiciele betonowego skrzydła w PZPR, jak i przywódcy krajów sąsiadujących z Polską. Ci ostatni obawiali się bowiem, że „polska zaraza” może się przenieść też do nich.

Stan wojenny – mniejsze zło

Po upadku PRL-u w niektórych publikacjach wprowadzenie stanu wojennego było nazywane „mniejszym złem” i uzasadniane obawą przed zbrojną interwencją państw Układu Warszawskiego. Pod koniec życia zarówno do samego sformułowania, jak i do spekulacji na temat obcej ingerencji odniósł się gen. Jaruzelski.

Stan wojenny był mniejszym złem, ale zło nawet mniejsze jest również złem

– pisał w swojej książce „Starsi o 30 lat” (ukazała się w 2011 r.).

Podkreślił, że decyzja o wprowadzeniu stanu wojennego podjęta została w Polsce, w gronie złożonym wyłącznie z Polaków. 

Powtórzył słowa wypowiedziane przez siebie przed sejmową Komisją Odpowiedzialności Konstytucyjnej, że „byłoby poniżej oficerskiej i narodowej godności zasłanianie się jakąś zewnętrzną dyspozycją, czy dyrektywą”.

Przez zaskoczenie

Choć od wiosny 1981 r., zwłaszcza od czasu tzw. wypadków bydgoskich, w Polsce panowało napięcie, wprowadzenie stanu wojennego zaskoczyło przywódców „Solidarności”. 

Całą akcję udało się zachować w tajemnicy, choć władze zaangażowały w przygotowania wszystkie podległe sobie struktury. 

Ogłaszając wprowadzenie stanu wojennego gen. Jaruzelski powołał się na dekret Rady Państwa, ale w rzeczywistości decyzja zapadła już wcześniej. 5 grudnia została zaakceptowana przez Biuro Polityczne Komitetu Centralnego PZPR. Stojący na czele tego gremium gen. Jaruzelski otrzymał swobodę co do wyboru konkretnej daty przeprowadzenia operacji. 

O szczegółach wiedziała też Moskwa, a naczelny dowódca wojsk Układu Warszawskiego marszałek Wiktor Kulikow oraz ludzie z jego sztabu byli na bieżąco informowani o wszystkich szczegółach.

Niezgodnie z prawem

Dekret o wprowadzeniu stanu wojennego był niezgodny z obowiązującym wówczas prawem, ponieważ Rada Państwa mogła wydawać dekrety jedynie między sesjami Sejmu. Tymczasem sesja taka trwała, a najbliższe posiedzenie izby wyznaczone było na 15 i 16 grudnia. 

Akcja wprowadzenia stanu wojennego rozpoczęła się w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. Jeszcze przed północą – przy wsparciu wojska – rozpoczęły działania jednostki MSW, składające się z grup specjalnych, oddziałów ZOMO, jednostek antyterrorystycznych, funkcjonariuszy SB i oddziałów Jednostek Nadwiślańskich. Przerwana została łączność telefoniczna (nawet placówek dyplomatycznych).

Przemówienie generała Wojciecha Jaruzelskiego

W niedzielę 13 grudnia od godz. 6 rano Polskie Radio i Telewizja nadawały wystąpienie gen. Jaruzelskiego, w którym informował on o ukonstytuowaniu się Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego i wprowadzeniu stanu wojennego na terenie całego kraju. 

Obywatelki i Obywatele Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej! – mówił gen. Jaruzelski. – Zwracam się dziś do Was jako żołnierz i jako szef rządu polskiego. Zwracam się do Was w sprawach wagi najwyższej. Dorobek wielu pokoleń, wzniesiony z popiołów polski dom ulega ruinie. Struktury państwa przestają działać. Gasnącej gospodarce zadawane są codziennie nowe ciosy. Warunki życia przytłaczają ludzi coraz większym ciężarem. 

W przemówieniu oskarżał kierownictwo „Solidarności” o „jawne dążenie do całkowitego rozbioru socjalistycznej polskiej państwowości” i doprowadzenie do konfrontacji: „Jak długo można czekać na otrzeźwienie! Jak długo ręka wyciągnięta do zgody ma się spotykać z zaciśniętą pięścią! Mówię to z ciężkim sercem, z ogromną goryczą. W naszym kraju mogło być inaczej. Powinno być inaczej”.

Awanturnikom trzeba skrępować ręce, zanim wtrącą Ojczyznę w otchłań bratobójczej walki

– dodawał gen. Jaruzelski.

Aresztowania w całym kraju

W tym samym czasie milicja dokonywała już w całym kraju zatrzymań osób, które uważano za szczególnie niebezpiecznie. Byli wśród nich nie tylko przywódcy „Solidarności” i działacze polityczni. Wśród zatrzymanych na Śląsku był np. reżyser Kazimierz Kutz, zwolniony jednak szybko po interwencji katowickiego biskupa. 

Andrzej Paczkowski w „Wojnie polsko-jaruzelskiej” przypomniał, że aresztowań dokonywały na ogół uzbrojone grupy 4-5-osobowe, składające się z funkcjonariusza SB oraz milicjantów. W niektórych przypadkach grupę taką asekurowało, obstawiając dom nawet kilkunastu funkcjonariuszy ZOMO. 

W akcji brało udział zapewne ponad 10 tys. funkcjonariuszy SB i milicjantów. Według stanu na godzinę 7 rano 13 grudnia zatrzymano 2874 osoby, czyli ok. dwie trzecie spośród 4318 wytypowanych do internowania. Przeprowadzono aresztowania wśród niezależnych intelektualistów, w tym także wśród organizatorów i uczestników obradującego w Warszawie Kongresu Kultury Polskiej. 

Główne uderzenie nastąpiło jednak w Gdańsku, gdzie 12 grudnia zebrała się Komisja Krajowa NSZZ „Solidarność” i gdzie w związku z tym przebywało wielu działaczy i doradców związkowych. W ciągu nocy zatrzymano w Gdańsku około 30 członków Komisji Krajowej i kilku doradców. Jednym z nich był Jacek Kuroń, który opisując okoliczności swojego zatrzymania wspominał słowa oficera SB. „No i co, panie Kuroń, warto było?” – miał pytać Kuronia, na co ten od razu odpowiedział. „Pamięta pan, majorze, jak trzy lata temu przyjechaliście wziąć mnie stąd, spod Gdańska? Przyjechaliście wtedy w cztery fiaty. A dzisiaj, widzi pan sam, ile czołgów i wojska musieliście wyprowadzić na ulice, żeby mnie wziąć”.

Operacja na szeroką skalę

Wprowadzenie stanu wojennego rzeczywiście było ogromną operacją. Zaangażowano w niej 70 tys. żołnierzy, 30 tys. milicjantów, 1750 czołgów, 1900 wozów bojowych i 9 tys. samochodów. 

W specjalny sposób potraktowany został przez autorów stanu wojennego przewodniczący „Solidarności” Lech Wałęsa. Władze liczyły, że uda się im wykorzystać go politycznie, więc nie został od razu internowany. Około godziny drugiej w nocy w jego mieszkaniu pojawili się wojewoda gdański Jerzy Kołodziejski i I sekretarz gdańskiego KW PZPR Tadeusz Fiszbach, członek Biura Politycznego. Poinformowali oni Wałęsę o wprowadzeniu stanu wojennego stwierdzając, że powinien natychmiast udać się do Warszawy na rozmowy z przedstawicielami władz. Wałęsa odrzucił jednak propozycje współpracy. Został internowany i odizolowany od innych działaczy „Solidarności” . Po pobycie w Chylicach i Otwocku umieszczono go ostatecznie w ośrodku rządowym w Arłamowie.

Liczba ofiar nieznana

Dokładna liczba osób, które w wyniku wprowadzenia stanu wojennego poniosły śmierć, nie jest znana. Przedstawiane listy ofiar liczą od kilkudziesięciu do ponad stu nazwisk. Nieznana pozostaje również liczba osób, które straciły w tym okresie zdrowie na skutek prześladowań, bicia w trakcie śledztwa czy też podczas demonstracji ulicznych. W celach propagandowych zatrzymano także kilkadziesiąt osób z poprzedniej ekipy sprawującej władzę, m.in. Edwarda Gierka, Piotra Jaroszewicza i Edwarda Babiucha.

Ograniczenia wprowadzone w czasie stanu wojennego

Na podstawie dekretu o stanie wojennym zawieszono podstawowe prawa i wolności obywatelskie, wprowadzono tryb doraźny w sądach, zakazano strajków, demonstracji, milicja i wojsko mogły każdego legitymować i przeszukiwać. 

Wprowadzono godzinę milicyjną od godz. 22 do godz. 6 rano, a na wyjazdy poza miejsce zamieszkania potrzebna była przepustka. Korespondencja podlegała oficjalnej cenzurze, wyłączono telefony, uniemożliwiając między innymi wzywanie pogotowia ratunkowego i straży pożarnej. Większość najważniejszych instytucji i zakładów pracy została zmilitaryzowana i była kierowana przez ponad 8 tys. komisarzy wojskowych. Zakazano wydawania prasy, Wyjątkami były z początku ściśle kontrolowane gazety – organy prasowe PZPR, ale nawet z nich przy tej okazji wyrzucono niepokornych dziennikarzy. Zawieszono działalność wszystkich organizacji społecznych i kulturalnych, a także zajęcia w szkołach i na wyższych uczelniach.

Władza dyrektoriatu

Oficjalnie organem władzy była 21-osobowa Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego z gen. Wojciechem Jaruzelskim na czele. W praktyce była ona jednak ciałem fasadowym. Najważniejsze decyzje w okresie stanu wojennego podejmowała nieformalna grupa wojskowych oraz członków partii nazywana dyrektoriatem. W jej skład oprócz gen. Jaruzelskiego wchodzili: gen. Florian Siwicki (wiceminister obrony narodowej), gen. Czesław Kiszczak (minister spraw wewnętrznych), gen. MO Mirosław Milewski (sekretarz KC), Mieczysław F. Rakowski (wicepremier) oraz dwaj sekretarze Komitetu Centralnego: Kazimierz Barcikowski i Stefan Olszowski.

Czytaj także:

LUBUSKIE

Trzynastego grudnia, roku pamiętnego…

13 grudnia 2025

Dziś rocznica wprowadzenia stanu wojennego w Polsce. Po trwającym ponad rok „karnawale Solidarności” komunistyczna władza zdecydowała się na brutalne stłumienie opozycji. W nocy z 12 na 13 grudnia 1981...

Czytaj więcejDetails
Fot. Instytut Pamięci Narodowej/FB
Fot. Instytut Pamięci Narodowej/FB
Fot. Instytut Pamięci Narodowej/FB
Fot. Instytut Pamięci Narodowej/FB

Tagi: 13 grudnia 1981mswwronpzprwojskowa rada ocalenia narodowegogen. wojciech jaruzelskiwiktor kulikowprlrada państwapolska rzeczpospolita ludowanszz solidarnośćkomuniścihistoriazomostan wojennysbnszz "solidarność"13 grudniahistoria polski

Czytaj również

LUBUSKIE

Tam gdzie teraz uczą się studenci, przebywali internowani działacze Solidarności

19 listopada 2026

Na ścianie budynku akademii przy ulicy Chopina odsłonięto dziś tablicę pamiątkową, poświęconą działaczom NSZZ „Solidarność” internowanym w Wojskowym Obozie Internowania...

Papież Leon XIV, fot. PAP/EPA/ANSA/DANIEL DAL ZENNARO
KRAJ I ŚWIAT

Około 1,5 mln osób na mszy odprawionej w Limie przez Leona XIV na zakończenie jego podróży [AKTUALIZACJA]

16 listopada 2026

Około 1,5 mln osób wzięło udział w mszy, którą papież Leon XIV odprawił w poniedziałek (16 listopada) w lotniczej bazie...

Papież Leon XIV, fot. PAP/EPA/ANSA/Daniel Dal Zennaro
KRAJ I ŚWIAT

Papież w Amazonii potępił jej wylesianie, zanieczyszczanie wód i samowolną eksploatację

15 listopada 2026

Papież Leon XIV, który po wizycie w Cusco peruwiańskich Andach przybył w niedzielę (15 listopada) do miasta Pucallpa w Amazonii,...

Napis „Slava UPA” na Pomniku Żołnierzy 1 Armii WP. Fot. PAP/Radek Pietruszka
KRAJ I ŚWIAT

Zdewastowano dwa pomniki; pojawiły się czerwone napisy „Slava UPA”

15 listopada 2026

Policja poszukuje sprawców dewastacji dwóch stołecznych pomników na których pojawiły się napisy: „Slava UPA”. Wcześniej takiej dewastacji dokonano m.in. w Gdańsku....

Rdzenna Peruwianka trzyma plakat z wizerunkiem papieża Leona XIV Fot. PAP/EPA/ALDAIR MEJIA
KRAJ I ŚWIAT

W Cusco, dawnej stolicy Inków, katolicyzm splata się ze zwyczajami sprzed hiszpańskiej inwazji

15 listopada 2026

Papież Leon XIV odmówi w niedzielę (15 listopada) modlitwę Anioł Pański przed katedrą w Cusco, dawnej stolicy Inków. Znajduje się...

KRAJ I ŚWIAT

Prezydent wręczył gen. Kukule akt mianowania na kolejną kadencję szefa SGWP

11 listopada 2026

Podczas obchodów Narodowego Święta Niepodległości prezydent Karol Nawrocki wręczył gen. Wiesławowi Kukule akt mianowania na drugą kadencję szefa Sztabu Generalnego...

najnowsze z Lubuskiego

Czas próbnych matur i egzaminów zawodowych w zielonogórskich szkołach średnich

Trwają wybory uzupełniające do Senatu w Lubuskiem

Ochla zaprosi na Jarmark Bożonarodzeniowy. Będzie ponad 120 wystawców i warsztaty

Gorzowscy artyści po raz piąty pomagają młodzieży

Policja przypomina o jeździe na suwak. To obowiązek kierowców, nie przejaw uprzejmości

Kolejna firma lokuje się w iłowskiej strefie inwestycyjnej

Wymiarki zapraszają na jutrzejsze warsztaty adwentowe

Będzie drugi przetarg na budowę amfiteatru w Lubsku

Nowa ścieżka rowerowa w gminie Cybinka

Laser Run w Babimoście

popularne

  • Jezioro Marwicko, fot. Urząd Gminy Lubiszyn

    To kąpielisko doczeka się rozbudowy infrastruktury

    0 udost.
    Udostępnij 0 Tweet 0
  • Uniwersytet Zielonogórski wyróżnił Absolwentów Extra

    0 udost.
    Udostępnij 0 Tweet 0
  • KP Świdnica po rundzie jesiennej w klasie okręgowej

    0 udost.
    Udostępnij 0 Tweet 0
  • Lechia nie wytrzymała oblężenia ze strony Chojniczanki

    0 udost.
    Udostępnij 0 Tweet 0
  • Różańska do Senatu – koalicja mobilizuje wyborców

    0 udost.
    Udostępnij 0 Tweet 0
FACEBOOK
TWITTER
YOUTUBE
INSTAGRAM
RSS
LOGO, Radio Zachód, Informacje, Lubuskie, 103 i 106 FM

Polskie Radio - Regionalna Rozgłośnia w Zielonej Górze "Radio Zachód S.A." w likwidacji w Zielonej Górze
Radio Zachód S.A.

ul. Kukułcza 1
65-472 Zielona Góra

  • BIP
  • Reklama
  • Formularz kontaktowy
  • Cookies i polityka prywatności
  • Archiwum
Copyright © Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Zielonej Górze Radio Zachód S.A. 2022.
G-news logo
Nie znaleźliśmy żadnych wyników
Pokaż wszystko
  • WIADOMOŚCI
    • LUBUSKIE
    • KRAJ I ŚWIAT
    • GOŚĆ RADIA ZACHÓD
    • KULTURA
    • NA DROGACH
  • SPORT
  • MUZYKA
  • REPORTAŻ
    • REDAKCJA REPORTAŻU
    • STUDIO REPORTERÓW KUKUŁCZA 1
  • TV
  • PODCASTY
  • REKLAMA
  • RADIO
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • PATRONAT MEDIALNY
    • REGULAMINY
    • KONTAKT
  • ZIELONA GÓRA
  • GORZÓW

Copyright © Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Zielonej Górze Radio Zachód S.A. 2022.

Ta witryna wykorzystuje pliki cookie. Kontynuując przeglądanie wyrażasz zgodę na ich używanie. Zachęcamy do odwiedzenia naszej strony Polityki prywatności.
Przejdź do treści
Otwórz pasek narzędzi Narzędzia ułatwień

Narzędzia ułatwień

  • Powiększ tekstPowiększ tekst
  • Zmniejsz tekstZmniejsz tekst
  • KontrastKontrast
  • NegatywNegatyw
  • Podkreślone linkiPodkreślone linki
  • Czcionka alternatywnaCzcionka alternatywna
  • Resetuj Resetuj