W sobotę (31 stycznia 2026) Zielona Góra uczci pamięć więźniarek, które wyruszyły w 1945 roku z niemieckiego Grünbergu w „marszu śmierci” . Mieściła się tu filia nazistowskiego obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Uroczystości rozpoczną się o godzinie 11.00 na cmentarzu żydowskim przy ul. Chmielnej.
Stamtąd, w marszu pamięci, uczestnicy przejdą na plac Powstańców Wielkopolskich, gdzie w miejscu synagogi mieści się pomnik. Mówi Bartłomej Gruszka z Fundacji Tłocznia, która jest współorganizatorem wydarzenia:
Na terenie dawnego obozu zostanie odsłonięta nowa tablica poświęcona więźniarkom:
O godzinie 13.00 rozpocznie się część historyczno-artystyczna w Muzeum Ziemi Lubuskiej.
29 stycznia 1945 roku z obozu pracy przymusowej dla kobiet w Grünbergu, filii niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, około 2600 więźniarek wyruszyło w „marsz śmierci”. Dwie trasy marszu liczyły 500 i 800 kilometrów. Do 6 maja przeżyło jedynie 300 z nich.
Program uroczystości
Plan uroczystości upamiętniających więźniarki obozu pracy przymusowej FAL Grünberg I – głównie polskie i węgierskie Żydówki.
11:00 – Spotkanie na cmentarzu żydowskim (skrzyżowanie ulic Wrocławskiej i Chmielnej). Rozpoczęcie marszu pamięci. Trasa: cmentarz żydowski, pomnik pamięci (skrzyżowanie ulic Lwowskiej i Wrocławskiej), kamień pamiątkowy w miejscu dawnej synagogi (plac Powstańców Wielkopolskich).
W trakcie marszu, około 11:30 – Odsłonięcie przez Prezydenta Zielonej Góry nowej tablicy pamiątkowej poświęconej więźniarkom.
13:00 – Spotkanie w Muzeum Ziemi Lubuskiej przy al. Niepodległości 15 w Zielonej Górze. Sala im. Jana Muszyńskiego. Program: Wystąpienia zaproszonych gości, prezentacja poświęcona historii więźniarek obozu w Grünbergu i uczestniczek Marszu Śmierci. Koncert Katarzyny Wasiak (fortepian) i Błażeja Wasiaka (klarnet).
Wstęp wolny.
Niemiecki nazistowski obóz pracy przymusowej dla kobiet FAL GRÜNBERG I
Od 1942 r. na terenie zakładów włókienniczych Deutsche Wollenwaren Manufaktur (powojenna Polska Wełna) działał kobiecy obóz pracy przymusowej. Więźniarkami były głównie Żydówki z Polski i Węgier. W lutym 1942 roku przybył tu pierwszy transport polskich Żydówek z obozu przejściowego w Sosnowcu.
Od 1 lipca 1944 roku obóz był filią niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Warunki pracy uległy znacznemu pogorszeniu. Przywieziono tu polskie i węgierskie Żydówki z Birkenau.
28 stycznia 1945 roku do Grünbergu dotarła piesza grupa około 1700 wycieńczonych węgierskich Żydówek z obozu w Schlesiersee (dziś Sława). 29 stycznia Niemcy ewakuowali obóz w Grünbergu. Wyruszył stąd najdłuższy Marsz Śmierci II wojny światowej. Liczył około 2600 więźniarek, pędzonych kilkaset kilometrów w morderczych warunkach. Gehennę przeżyło zaledwie 300 z nich.
Kobiety podzielono na dwie grupy, po 1300 osób. Pierwszą pędzono ponad 500 km w kierunku obozu w Bergen-Belsen. Drugą – 800 km w kierunku obozu w Dachau, a ostatecznie miejscowości Volary w Czechach. Nieliczne więźniarki, które tam dotarły, 6 maja zostały wyzwolone przez żołnierzy amerykańskich.
