Jestem dumny, że Rzeczpospolita wywiązuje się z obowiązku wobec tych, którzy oddali za nią życie — napisał prezydent Karol Nawrocki w liście, skierowanym do uczestników uroczystości wręczenia not identyfikacyjnych rodzinom ofiar totalitaryzmów. Uroczystość odbyła się we wtorek (26 października) w Pałacu Prezydenckim.
Noty identyfikacyjne odebrali przedstawiciele rodzin 14 ofiar totalitaryzmów: Romana Drewelusa, Stanisława Dudy (pseud. Dziadek), ppor. Mieczysława Dziemieszkiewcza (pseud. Rój), ppor. Stanisława Kossakowskiego vel Kozakowskiego (pseud. Ułan, Krakus), Franciszka Kozaka, Franciszka Krzymowskiego (pseud. Kurz), Stefana Kuleszy (pseud. Wilk), Henryka Machały (pseud. Gryf, Jaxa, Lech), sierż. Ryszarda Pfaffenhausena (pseud. Dąb), Mariana Rokoszy (pseud. Trawa), plut. Wincentego Sobolewskiego (pseud. Przemytnik), Franciszka Śmieszka (pseud. Głaz), kpt. Eugeniusza Werensa (pseud. Pik) oraz Jana Wierzbickiego (pseud. Ryszard).
Wśród zidentyfikowanych znajdują się m.in. ofiary odnalezione w ramach prac IPN przeprowadzonych w Pomiechówku, Radomiu, Rzeszowie, Warszawie, Białymstoku, Krakowie i Katowicach. Jest również jedna osoba odnaleziona na Ukrainie oraz podany już do publicznej wiadomości ppor. Mieczysław Dziemieszkiewicz „Rój”, żołnierz Narodowego Zjednoczenia Wojskowego.
Podczas uroczystości sekretarz stanu w KPRP Wojciech Kolarski odczytał list od prezydenta Karola Nawrockiego, skierowany do członków rodzin ofiar reżimów totalitarnych.
Dzisiaj rodziny te odbierają noty identyfikacyjne. To akt, który przywraca państwa bliskim imiona i nazwiska, pozwala godnie uczcić ich pamięć i oddać należne im honory, choć nie może zadośćuczynić wyrządzonej krzywdzie. Jestem dumny, że Rzeczpospolita wywiązuje się z obowiązku wobec tych, którzy oddali za nią życie
– napisał prezydent.
Miejsca, gdzie odnaleziono szczątki, tworzą mapę walczącej i prześladowanej Rzeczypospolitej. Fort III w Pomiechówku, kwatery na obrzeżach Powązek Wojskowych w Warszawie, wrocławskich Osobowic i krakowskich Rakowic, cmentarze w Lublinie, Rzeszowie, Białymstoku, Radomiu, Katowicach. Przez dziesięciolecia spoczywali tam anonimowo żołnierze WiN i NZW, konspiracyjnego Korpusu Wojska Polskiego i Zgrupowania „Błyskawica”, członek wywiadu Armii Krajowej, wrześniowy kawalerzysta z brygady pułkownika Stanisława Maczka i rolnik z Mazowsza, zamęczony za przynależność do polskiego ruchu oporu, oraz wielu innych. Nad ich mogiłami nie pozwalano stawiać krzyży. Ich nazwisk nie umieszczano w cmentarnej ewidencji. Chciano, by zostały zapomniane; by – nieobecne w narodowej pamięci – zatarły się nawet we wspomnieniach potomnych
– podkreślił Nawrocki.
Zaznaczył, że „dzięki wysiłkowi, jaki podjęła niepodległa Polska, tak się jednak nie stało”.
Dzieło to jest od ponad dekady realizowane pod egidą urzędu prezydenckiego. W lutym tego roku miałem zaszczyt osobiście wręczyć noty identyfikacyjne bliskim ofiar. Ta misja trwa i zapewniam, że będzie kontynuowana. Wracamy po swoich, a kiedy badacze IPN kończą swoje zadanie, pracę podejmują władze lokalne i muzea, szkoły i harcerze; wszyscy, którzy strzegą pamięci o naszych braciach i dbają o należne im miejsce wśród bohaterów narodowych
– zapewnił.
Głos zabrał także zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski, który ocenił, że „jest to dzień radosny i szczęśliwy, albowiem kończy się okres niepewności, trwający dziesiątki lat”.
Niepewności co do miejsca ukrycia ciał tych, którzy ponieśli śmierć z rąk okupanta. Ten dzień dzisiaj nastał – powiedział – Państwo polskie jest zobowiązane do godnego pochówku tych, którzy walczyli o jego wolność.
Instytut Pamięci Narodowej prowadzi działania zmierzające do odnalezienia i identyfikacji ofiar reżimów totalitarnych w ramach działalności Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN. Biuro to zespół historyków, archiwistów, archeologów oraz specjalistów z dziedziny antropologii, medycyny sądowej i genetyki, który prowadzi prace badawcze i ekshumacyjne w wielu miejscach w Polsce i za granicą. Specjaliści poszukują nieznanych miejsc pochówku osób poległych w walkach o niepodległość oraz ofiar totalitaryzmów z okresu od 8 listopada 1917 do 31 lipca 1990 r. Celem prac jest ocalenie od niepamięci Polaków zamordowanych w zbrodniach oraz ich godny pochówek.
