W niedzielę (31 maja) Kościół katolicki obchodzi uroczystość Trójcy Przenajświętszej. Prawda, że Bóg jest w trzech Osobach – Ojcu, Synu i Duchu Świętym – stanowi jedną z największych tajemnic wiary chrześcijańskiej. Dogmat w tej kwestii został sformułowany na soborach w Nicei w 325 r. i w Konstantynopolu w 381 r.
Wiara w Trójcę Świętą jest jednym z podstawowych dogmatów chrześcijańskich. W Kościele katolickim i Kościołach protestanckich uroczystość obchodzona jest w pierwszą niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego. Z kolei w Kościele prawosławnym – tego samego dnia co święto Zesłania Ducha Świętego.
Na kartach Biblii jest wiele miejsc mówiących o istnieniu Boga Ojca, Syna Bożego – Jezusa Chrystusa oraz Ducha Świętego. Jednym z nich jest np. opis Zwiastowania Pańskiego, w którym ewangelista Łukasz zaznacza, że Bóg posłał archanioła, by zwiastował Maryi, że porodzi Syna Bożego – i że stanie się to za sprawą Ducha Świętego.
Wyznanie wiary (Credo), które przekazał pierwszy powszechny sobór w Nicei w roku 325, nie tylko zaznaczało odrębność osób w Bogu, ale podkreślało również ich jedność w naturze. Szerzej tę prawdę rozwinął I sobór konstantynopolitański w 381 r., potwierdzając boskość Ducha Świętego. Tym samym założono, że w Bogu jest jedna istota (ousía). Można też mówić, że Trójca Święta ma jedną naturę (phýsis). W IV w. zaczęto też systematycznie posługiwać się pojęciem trzech hipostaz w Bogu, a w V w. – trzech osób: Ojca, Syna i Ducha Świętego, które różnią się od siebie relacją, ale nie naturą.
Bóg Ojciec nie pochodzi od nikogo, Syn Boży (Jezus Chrystus) pochodzi przez odwieczne i duchowe zrodzenie od Ojca, zaś Duch Święty pochodzi przez wspólne tchnienie miłości Ojca i Syna. Pierwszą osobę wyróżnia ojcostwo, drugą osobę – synostwo, a trzecią – pochodzenie od Ojca i Syna.
W wyznaniu wiary znalazła się znana do dziś formuła „współistotny Ojcu” (homoousion to patri), która określała boską naturę Syna Bożego.
Doktrynę o Trójcy Świętej odrzucili arianie, twierdząc, że jest ona niezgodna z Pismem Świętym. Według Ariusza (zm. 336 r.) Jezus Chrystus jako Syn Boży jest poddany Bogu i został stworzony przez Ojca, co oznaczało, że „był czas, kiedy nie było nikogo przy Bogu Ojcu”.
Nauczanie Ariusza zostało jednak potępione przez synod w Aleksandrii w 319 r., a następnie odrzucone jako sprzeczne z wiarą Kościoła przez pierwszy od czasów apostolskich, powszechny, ekumeniczny sobór chrześcijaństwa, zwany soborem nicejskim w 325 r., któremu przewodniczył Konstantyn Wielki.
Klasycznymi źródłami teologii chrześcijańskiej o Trójcy Świętej są traktaty „O Trójcy Świętej (De Trinitate)” Augustyna z Hippony i Hilarego z Poitiers oraz „Suma teologiczna” św. Tomasza z Akwinu. Na temat tajemnicy Trójcy Przenajświętszej traktaty napisali także św. Atanazy, św. Grzegorz z Nazjanzu i św. Cyryl Aleksandryjski.
Jako święto liturgiczne uroczystość Trójcy Przenajświętszej została wprowadzona ok. XII w., a w 1334 r. papież Jan XXII rozszerzył ją na cały Kościół.
Kongregacja Nauki Wiary w deklaracji z 21 lutego 1972 r. dotyczącej „wiary w Misteria Wcielenia i Trójcy Świętej wobec niektórych współczesnych błędów” zaznaczyła, że „opierając się na danych Objawienia Bożego, Urząd Nauczycielski Kościoła, któremu tylko jest powierzony »urząd autentycznego interpretowania Słowa Bożego spisanego lub przekazywanego«, w Symbolu Konstantynopolitańskim wyznał swoją wiarę »w Ducha Świętego, który jest Panem i Ożywicielem…, i z Ojcem i Synem wspólnie odbiera uwielbienie i chwałę«. Tak samo Sobór Laterański IV nauczał wierzyć i wyznawać, że »tylko jeden jest prawdziwy Bóg…, Ojciec, Syn i Duch Święty: trzy osoby, jedna natura…, Ojciec, który nie pochodzi od nikogo, Syn, który pochodzi tylko od Ojca i Duch Święty, który pochodzi równocześnie od Obydwu, zawsze bez początku i bez końca«” – czytamy w dokumencie.
Kościół każdą modlitwę liturgiczną kończy wezwaniem Trójcy Najświętszej. Modlitwę „Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu” wprowadził I sobór nicejski w 325 r. Synod w Narbonie w 589 r. nakazał kapłanom kończyć nią każdy psalm, co przetrwało do dziś w liturgii godzin.
Z symboliką Trójcy po raz pierwszy spotykamy się w sztuce chrześcijańskiej już w IV wieku. Na sarkofagu, który można oglądać w Muzeum Laterańskim, Trójca Najświętsza jest przedstawiona w postaci trzech osób ludzkich.
W bazylice św. Pawła za Murami w Rzymie z V wieku spotykamy inny symbol: Boga Ojca jako osobę ludzką, Syna Bożego w postaci baranka i Ducha Świętego w postaci gołębicy.
Późniejszym symbolem Trójcy Przenajświętszej jest trójkąt, który otaczano słońcem, wskazując tym samym na naturę boską.
Trójcę przedstawia także słynna ikona Andrieja Rublowa, powstała na początku XV w. dla ławry Troicko-Siergiejewskiej. Przedstawia ona trzech aniołów wpisanych w okrąg, który symbolizuje idealną równość. Linia sylwetek bocznych postaci układa się w kształt kielicha, a ich skrzydła są ze sobą połączone, co daje symbol wspólnoty i jedności.
W Polsce wraz z uroczystością Trójcy Przenajświętszej kończy się czas spowiedzi i komunii wielkanocnej.
Polecamy
Autorytet kard. Wyszyńskiego przekraczał granice instytucjonalne Kościoła
Przywództwo kard. Stefana Wyszyńskiego w Kościele wynikało z powszechnego zaufania, a jego autorytet przekraczał granice instytucjonalne – powiedział PAP historyk prof....
Czytaj więcejDetails
