poniedziałek, 16 listopada 2026
Nie znaleźliśmy żadnych wyników
Pokaż wszystko
Radio Zachód
  • WIADOMOŚCI
    • LUBUSKIE
    • GOŚĆ RADIA ZACHÓD
    • KRAJ I ŚWIAT
    • KULTURA
    • NA DROGACH
  • SPORT

    Reprezentacja polskich policjantek z lubuskim Pucharem Polski

    fot. pixabay.com

    O porażce SKM-u zadecydowała III kwarta

    fot. materiały AZS-u Uniwersytetu Zielonogórskiego

    AZS poradził sobie na trudnym terenie

    fot. materiały AZS-u Uniwersytetu Zielonogórskiego

    Zielonogórzanki przywiozły zaległe punkty

    Basket 4 Kids Zielona Góra wygrywa na zakończenie turnieju CEYBL U14

    Odra wraca bez punktów z Katowic

    Róża Różanki wygrywa w Zielonej Górze

    Bez Fabiana Drzyzgi i bez seta Stilon w Zawierciu

    Świetny mecz w Orbicie! Zastal przegrał ze Śląskiem

  • MUZYKA
  • REPORTAŻ
    • REDAKCJA REPORTAŻU
    • STUDIO REPORTERÓW KUKUŁCZA 1
  • TV
  • MOTO
  • PODCASTY
  • RADIO
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • PATRONAT MEDIALNY
    • REGULAMINY
    • KONTAKT
  • REKLAMA
LOGO, Radio Zielona GóraLOGO, Radio Gorzów

SŁUCHAJ

Radio Zachód
  • WIADOMOŚCI
    • LUBUSKIE
    • GOŚĆ RADIA ZACHÓD
    • KRAJ I ŚWIAT
    • KULTURA
    • NA DROGACH
  • SPORT

    Reprezentacja polskich policjantek z lubuskim Pucharem Polski

    fot. pixabay.com

    O porażce SKM-u zadecydowała III kwarta

    fot. materiały AZS-u Uniwersytetu Zielonogórskiego

    AZS poradził sobie na trudnym terenie

    fot. materiały AZS-u Uniwersytetu Zielonogórskiego

    Zielonogórzanki przywiozły zaległe punkty

    Basket 4 Kids Zielona Góra wygrywa na zakończenie turnieju CEYBL U14

    Odra wraca bez punktów z Katowic

    Róża Różanki wygrywa w Zielonej Górze

    Bez Fabiana Drzyzgi i bez seta Stilon w Zawierciu

    Świetny mecz w Orbicie! Zastal przegrał ze Śląskiem

  • MUZYKA
  • REPORTAŻ
    • REDAKCJA REPORTAŻU
    • STUDIO REPORTERÓW KUKUŁCZA 1
  • TV
  • MOTO
  • PODCASTY
  • RADIO
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • PATRONAT MEDIALNY
    • REGULAMINY
    • KONTAKT
  • REKLAMA
Radio Zachód
Strona główna AUDYCJE Historie pisane na nowo

„Zagadka Jana K.”

Kamil Hypki Kamil Hypki
2021-08-15 07:00
graf: materiały prasowe

graf: materiały prasowe

Udostępnij na FacebookuUdostępnij na TwitterzeUdostępnij na telegramieUdostępnij przez WhatsappaEmail

W cyklu „Historie pisane na nowo” dziś słuchowisko „Zagadka Jana K.”. Produkcja przybliża postać Jana Kowalewskiego – polskiego kryptologa, dzięki któremu w 1920 roku udało się rozszyfrować bolszewickie depesze.

Bolszewików w 1920 roku udało się pokonać głównie dzięki umiejętności łamania ich szyfrów. Udało się to zrobić przypadkiem gdy w sierpniu 1919 roku porucznik Jan Kowalewski zastąpił na nocnym dyżurze w biurze depesz warszawskiego telegrafu kolegę, który chciał zatańczyć na weselu siostry – mówi historyk Grzegorz Nowik:

https://www.zachod.pl/wp-content/uploads/2020/08/x-1-mija-100-lat-od-cudu-nad-wisla-2020-08-16_08-40-33_872925.mp3

Samo czytanie depesz nie wystarczyło do złamania rosyjskich szyfrów, które były kodowane dwukrotnie. By tego dokonać porucznik Jan Kowalewski stworzył zespół wybitnych polskich matematyków. To im udało się złamać rosyjski kod. Dzięki temu sztab generalny wiedział, że nacierający na Warszawę front zachodni odsłania południową flankę. W to miejsce zdecydowano się uderzyć.

https://www.zachod.pl/wp-content/uploads/2020/08/x-2-mija-100-lat-od-cudu-nad-wisla-2020-08-16_08-40-36_970580.mp3

Wojna wywiadów, tajemnice szyfrów i nieznany bohater Bitwy Warszawskiej – to treść słuchowiska „Zagadka Jana K.” o Janie Kowalewskim. Złamanie szyfrów okazało się kulminacyjnym momentem Bitwy Warszawskiej, choć podpułkownik Kowalewski pozostawał w cieniu znanych dowódców – przyznaje historyk Sebastian Adamkiewicz:

https://www.zachod.pl/wp-content/uploads/2020/08/x-1-bitwa-warszawska-sluchowisko-o-kryptologu-j.-kowalewskim-2020-08-16_08-40-32_400861.mp3

Autorem „Zagadki Jana K.” jest pisarz Łukasz Orbitowski. Twórca słuchowiska ma nadzieję, że dzięki radiowej opowieści postać kryptologa, nie będzie już tak zagadkowa:

https://www.zachod.pl/wp-content/uploads/2020/08/x-2-bitwa-warszawska-sluchowisko-o-kryptologu-j.-kowalewskim-2020-08-16_08-40-35_288998.mp3

Jan Kowalewski urodził się w Łodzi, był twórcą wojskowego biura szyfrów, pracował w wywiadzie, po wojnie został dyplomatą. Zmarł w Londynie. Senat z okazji setnej rocznicy Bitwy Warszawskiej, ogłosił rok 2020 rokiem Jana Kowalewskiego.

Główną rolę w radiowej produkcji gra Mirosław Haniszewski. W produkcji występują także m.in. Anna Smołowik oraz Adam Woronowicz.

101 lat temu, 15 sierpnia 1920 r., na przedpolach Warszawy zatrzymano pochód Armii Czerwonej. Polskie zwycięstwo i błyskotliwa kontrofensywa przeszły do historii jako jedna z najważniejszych batalii w dziejach Europy i jeden z najważniejszych mitów założycielskich odrodzonej Polski.

Celem bolszewickiego marszu na zachód nie był wyłącznie podbój odrodzonej Polski, ale przeniesienie rewolucji sowieckiej na zachód Europy. Walki polsko-bolszewickie toczyły się od końca roku 1918. W 1919 r. wojna toczyła się na Białorusi. Jednocześnie podejmowano rozmowy pokojowe, które dla bolszewików były zasłoną dymną do przygotowań do wielkiej inwazji.

Nadziei na zwycięstwo Józef Piłsudski upatrywał w idei federacji krajów tej części Europy, która mogła być zaporą dla planów bolszewików. W kwietniu 1920 r. zawarł z przywódcą Ukraińskiej Republiki Ludowej Semenem Petlurą porozumienie sojusznicze. Po błyskawicznej ofensywie 7 maja 1920 r. siły polsko-ukraińskie wkroczyły do Kijowa. Inicjatywa Petlury i Piłsudskiego nie spotkała się jednak z większym poparciem społeczeństwa ukraińskiego.

Bolszewicy przygotowywali się do wielkiej ofensywy z obszaru wschodniej Białorusi. Ich dowódcą był Michaił Tuchaczewski, jeden z najzdolniejszych oficerów sowieckich. Zdecydowany atak Tuchaczewskiego miał na celu zdobycie Warszawy. Na południu ofensywę w kierunku Lwowa miały prowadzić armie Frontu Południowo-Zachodniego dowodzone przez Aleksandra Jegorowa. Pomiędzy nimi, ze względu na trudny teren Polesia, miały operować jedynie słabe zgrupowania pomocnicze. 4 lipca Tuchaczewski rozpoczął marsz na Warszawę. Przewaga jego armii nad siłami polskimi wynosiła 3:1.

Dopiero 24 lipca udało się utworzyć ponadpartyjny Rząd Obrony Narodowej Wincentego Witosa. Jego nominacja miała zjednać chłopów i robotników w idei obrony państwa. „Od Was, bracia włościanie, zależy, czy Polska będzie wolnym państwem ludowym, w którym lud będzie rządził i żył szczęśliwie, czy też stanie się niewolnikiem Moskwy” – głosiła odezwa z 30 lipca nawołująca do walki z najazdem bolszewickim.

22 lipca nowym szefem sztabu został doświadczony gen. Tadeusz Jordan Rozwadowski. Jego nominacja była powiewem optymizmu dla armii przytłoczonej skalą klęsk. Podczas posiedzeń Rady Obrony Państwa z ostatnich dni lipca mówił on m.in., że „żołnierz bolszewicki jest zupełnie wyczerpany”. Rzeczywiście siły Tuchaczewskiego topniały z każdym dniem, ich morale było coraz gorsze. Sytuację polskiej obrony poprawiało również wstępowanie tysięcy ochotników w szeregi utworzonej 8 lipca Armii Ochotniczej. Na jej czele stanął twórca Błękitnej Armii, gen. Józef Haller.

Tymczasem bolszewicy przystąpili do tworzenia w Polsce nowej, podporządkowanej sobie Polskiej Republiki Sowieckiej. Od końca lipca niewielka grupa działaczy sowieckich polskiego pochodzenia tworzyła Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski. W jego skład wszedł m.in. twórca sowieckiej bezpieki Feliks Dzierżyński. W manifeście opublikowanym w Białymstoku bolszewicy zapowiadali obalenie rządów „szlachecko-burżuazyjnych”.

Bitwa Warszawska rozegrana została zgodnie z planem operacyjnym, który na podstawie ogólnej koncepcji Józefa Piłsudskiego opracowali szef sztabu generalnego gen. Tadeusz Rozwadowski, płk Tadeusz Piskor i kpt. Bronisław Regulski. Operacja składała się z trzech skoordynowanych, choć oddzielonych faz. Kluczem do jej powodzenia miała być obrona przedmościa warszawskiego, czyli wschodnich granic stolicy. Północnego odcinka frontu wzdłuż linii Wisły miała strzec 5 Armia gen. Władysława Sikorskiego. Na południu, znad rzeki Wieprz, uderzenia na słabe siły tzw. Grupy Mozyrskiej miały dokonać oddziały pod dowództwem Piłsudskiego.

Polakom sprzyjała niemal pełna wiedza na temat planów sowieckiego dowództwa. Polski radiowywiad i kryptografowie (m.in. ppłk Jan Kowalewski) niemal na bieżąco odszyfrowywali sowieckie depesze, które natychmiast trafiały do polskiego sztabu. 12 sierpnia radiowywiad przejął zaszyfrowany przy pomocy nowego szyfru o kryptonimie „Rewolucja” rozkaz natarcia na Warszawę. Niebagatelną rolę w przygotowaniach do walki odegrało rozpoznanie lotnicze. Bezcenne okazały się dostawy węgierskiej amunicji, które 12 sierpnia dotarły koleją do Skierniewic.

Bitwa Warszawska rozpoczęła się 13 sierpnia. Polskie siły na przedmościu warszawskim liczyły ok. 50 tys. żołnierzy. Głównym ogniskiem walk o przedpole stolicy stał się Radzymin, który kilka razy przechodził z rąk do rąk. Ostatecznie polscy żołnierze pomimo utraty pierwszej linii umocnień i z wielkimi stratami utrzymali Radzymin i inne miejscowości, odrzucając nieprzyjaciela daleko od swoich pozycji. Ciężkie boje toczyły się również pod pobliskim Ossowem. 14 sierpnia oddziały sowieckie znalazły się 13 km od granic Warszawy. Tego dnia pod Ossowem, podczas udzielania ostatniej posługi rannemu żołnierzowi, zginął kapelan warszawskich ochotników, ks. Ignacy Skorupka.

W obliczu możliwości załamania się obrony na przedmościu warszawskim działania zaczepne na linii Wkry wcześniej, niż planowano, podjęła 5. Armia gen. Władysława Sikorskiego. Jednym z ważnych fragmentów Bitwy Warszawskiej było zdobycie 15 sierpnia sztabu 4. Armii sowieckiej w Ciechanowie, a wraz z nim jednej z radiostacji, służących bolszewikom do utrzymywania łączności z dowództwem w Mińsku. Szybko podjęto decyzję o przestrojeniu polskiego nadajnika na częstotliwość sowiecką i rozpoczęciu zagłuszaniu nadajników wroga, dzięki czemu druga z sowieckich radiostacji nie mogła odebrać rozkazów.

Faza obronna Bitwy Warszawskiej trwała do 16 sierpnia. Dopiero tego dnia stało się jasne, że w obliczu utrzymania obrony na przedmościu uderzenie na Grupę Mozyrską ma sens. Grupa manewrowa, w której skład wchodziło pięć dywizji piechoty i brygada kawalerii, przełamała bardzo słabą obronę bolszewicką, a następnie zaatakowała tyły wojsk bolszewickich nacierających na Warszawę. W tym czasie 5. Armia gen. Sikorskiego wiążąc przeważające siły sowieckie nacierające na nią z zachodu, przeszła do natarcia na wschód Mazowsza. 21 sierpnia rozpoczęła się decydująca faza działań pościgowych.

Podobnie 5. Armia polska przesunęła się w kierunku Mławy. Pozbawiona łączności IV Armia bolszewicka nie wiedząc o klęsce pod Warszawą, zgodnie z wytycznymi atakowała Włocławek – zamykając sobie w ten sposób drogę odwrotu. W tej sytuacji jedynym wyjściem dla oddziałów sowieckich było przekroczenie granicy Prus Wschodnich, co też zrobiły 24 sierpnia. Tam część z nich została internowana. Część oddziałów sowieckich przez Litwę dotarła na Białoruś. 25 sierpnia polskie oddziały doszły do granicy pruskiej, kończąc tym samym pościg.

W wyniku Bitwy Warszawskiej straty strony polskiej wyniosły: ok. 4,5 tys. zabitych, 22 tys. rannych i 10 tys. zaginionych. Straty zadane Sowietom nie są znane. Przyjmuje się, że ok. 25 tys. żołnierzy Armii Czerwonej poległo lub było ciężko rannych, 60 tys. trafiło do polskiej niewoli, a 45 tys. zostało internowanych przez Niemców.

Bitwa Warszawska została uznana za osiemnastą przełomową batalię w historii świata. Zadecydowała o zachowaniu niepodległości przez Polskę i zatrzymała marsz rewolucji bolszewickiej. Zwycięstwo to było jednym z najważniejszych elementów pamięci historycznej II RP oraz legendy Józefa Piłsudskiego.

Czytaj również

SPORT

Reprezentacja polskich policjantek z lubuskim Pucharem Polski

15 listopada 2026

Reprezentacja Polski Policjantek zwyciężyła w Lubuskiem Finale Pucharu Polski w futsalu i będzie reprezentowac nasze województwo w rozgrywkach na szczeblu...

fot. pixabay.com
SPORT

O porażce SKM-u zadecydowała III kwarta

15 listopada 2026

Koszykarze SKM-u Zastalu Zielona Góra przegrali na wyjeździe z MKS-em Smyk Prudnik 91:111 w spotkaniu 10. kolejki grupy D II...

Rozłogi k. Świebodzina świętują 250-lecie powstania. Mieszkańcy wsi odsłonili pamiątkowy kamień (fot. Piotr Bakselerowicz)
LUBUSKIE

Rozłogi mają 250 lat. We wsi stanął pamiątkowy kamień

15 listopada 2026

Rozłogi, licząca nieco ponad 400 mieszkańców wieś koło Świebodzina, świętuje 250-lecie powstania. Dziś odsłonięto z tej okazji pamiątkowy kamień. Inicjatorem...

fot. materiały AZS-u Uniwersytetu Zielonogórskiego
SPORT

AZS poradził sobie na trudnym terenie

15 listopada 2026

Piłkarze ręczni Olimpu AZS-u UZ Zielona Góra pokonali na wyjeździe Acanę Moto-Jelcza Oława 38:37 w niedzielnym meczu 9. kolejki grupy...

fot. materiały AZS-u Uniwersytetu Zielonogórskiego
SPORT

Zielonogórzanki przywiozły zaległe punkty

15 listopada 2026

Piłkarki ręczne Osiński-Trans AZS-u UZ Zielona Góra wygrały na wyjeździe z rezerwami MKS-u Gniezno 39:30 w zaległym meczu grupy A...

ZAKOPANE ŚMIERTELNY WYPADEK W TATRACH. Fot. PAP/Grzegorz Momot
KRAJ I ŚWIAT

Dwa śmiertelne wypadki w Tatrach [AKTUALIZACJA]

15 listopada 2026

Wypadek śmiertelny w Tatrach. W niedzielę wczesnym popołudniem (15 listopada) w Tatrach na Żółtej Turni doszło do śmiertelnego wypadku. W...

najnowsze z Lubuskiego

Reprezentacja polskich policjantek z lubuskim Pucharem Polski

O porażce SKM-u zadecydowała III kwarta

Rozłogi mają 250 lat. We wsi stanął pamiątkowy kamień

AZS poradził sobie na trudnym terenie

Zielonogórzanki przywiozły zaległe punkty

Basket 4 Kids Zielona Góra wygrywa na zakończenie turnieju CEYBL U14

Po kolizji na S3 utrudnienia w ruchu w kierunku Gorzowa Wlkp.

Odra wraca bez punktów z Katowic

Róża Różanki wygrywa w Zielonej Górze

Maraton fitness w zielonogórskiej hali CRS [ZDJĘCIA]

popularne

  • Inauguracja budowy fabryki pocisków rakietowych w Gorzowie (fot. Radio Gorzów)

    Wicemarszałek o fabryce pocisków

    0 udost.
    Udostępnij 0 Tweet 0
  • Wielki powrót i głośne pominięcie. Oto skład polskich skoczków na Puchar Świata

    0 udost.
    Udostępnij 0 Tweet 0
  • Grzegorz Braun w Zielonej Górze

    0 udost.
    Udostępnij 0 Tweet 0
  • 110 lat temu zmarł Henryk Sienkiewicz. Pierwszy polski noblista

    0 udost.
    Udostępnij 0 Tweet 0
  • Odra wraca bez punktów z Katowic

    0 udost.
    Udostępnij 0 Tweet 0
FACEBOOK
TWITTER
YOUTUBE
INSTAGRAM
RSS
LOGO, Radio Zachód, Informacje, Lubuskie, 103 i 106 FM

Polskie Radio - Regionalna Rozgłośnia w Zielonej Górze "Radio Zachód S.A." w likwidacji w Zielonej Górze
Radio Zachód S.A.

ul. Kukułcza 1
65-472 Zielona Góra

  • BIP
  • Reklama
  • Formularz kontaktowy
  • Cookies i polityka prywatności
  • Archiwum
Copyright © Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Zielonej Górze Radio Zachód S.A. 2022.
G-news logo
Nie znaleźliśmy żadnych wyników
Pokaż wszystko
  • WIADOMOŚCI
    • LUBUSKIE
    • KRAJ I ŚWIAT
    • GOŚĆ RADIA ZACHÓD
    • KULTURA
    • NA DROGACH
  • SPORT
  • MUZYKA
  • REPORTAŻ
    • REDAKCJA REPORTAŻU
    • STUDIO REPORTERÓW KUKUŁCZA 1
  • TV
  • PODCASTY
  • REKLAMA
  • RADIO
    • RAMÓWKA
    • LUDZIE RADIA
    • PATRONAT MEDIALNY
    • REGULAMINY
    • KONTAKT
  • ZIELONA GÓRA
  • GORZÓW

Copyright © Polskie Radio Regionalna Rozgłośnia w Zielonej Górze Radio Zachód S.A. 2022.

Ta witryna wykorzystuje pliki cookie. Kontynuując przeglądanie wyrażasz zgodę na ich używanie. Zachęcamy do odwiedzenia naszej strony Polityki prywatności.
Przejdź do treści
Otwórz pasek narzędzi Narzędzia ułatwień

Narzędzia ułatwień

  • Powiększ tekstPowiększ tekst
  • Zmniejsz tekstZmniejsz tekst
  • KontrastKontrast
  • NegatywNegatyw
  • Podkreślone linkiPodkreślone linki
  • Czcionka alternatywnaCzcionka alternatywna
  • Resetuj Resetuj