100 lat temu, 29 maja 1921 roku, rozpoczęto budowę portu w Gdyni.
W dwudziestoleciu międzywojennym Polska dysponowała 147-kilometrowym pasem wybrzeża, przyznanym po pierwszej wojnie światowej na mocy Traktatu Wersalskiego.
Po wybudowaniu portu Gdynia szybko przekształciła się w ważny port przeładunkowy i pasażerski. Obecnie jest trzecim co do wielkości portem morskim w Polsce, po Gdańsku i Szczecinie. Jak podawał budowniczy i projektant portu gdyńskiego Tadeusz Wenda, koszt inwestycji nie przekroczył 300 milionów złotych.
Inwestycja ważna dla Polski, ale trudna
W 1945 roku generał Józef Haller (zmarł w 1960) mówił w redakcji Sekcji Polskiej BBC, jak ważna i trudna była ta inwestycja:
Polski rząd zdecydował się na budowę nowego portu po zablokowaniu w Gdańsku przeładunku broni do Polski w czasie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 roku.
Stworzenie własnego portu morskiego uznano za jedną z najważniejszych gwarancji niepodległości kraju i jego rozwoju gospodarczego – mówił w 2018 roku w Programie Pierwszym Polskiego Radia profesor Wiesław Wysocki z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego:
Inż. Tadeusz Wenda – kluczowa postać budowy portu w Gdyni
W maju 1920 roku szef Departamentu Spraw Morskich Ministerstwa Spraw Wojskowych wiceadmirał Kazimierz Porębski zlecił inżynierowi Tadeuszowi Wendzie, który podczas pierwszej wojny światowej kierował budową portów w Windawie i Rewlu (obecnie Tallinn), znalezienie najbardziej dogodnego miejsca na budowę nowego portu wojennego.
⬆ Tadeusz Wenda, główny budowniczy portu w Gdyni. Fot. Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=15541941
Profesor Bolesław Orłowski z Instytutu Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk mówił w 2021 Informacyjnej Agencji Radiowej, że Tadeusz Wenda był jedną z najważniejszych postaci wyznaczonych do zbudowania nowoczesnego portu morskiego:
„Za najdogodniejsze miejsce na tę inwestycję uznałem Gdynię, a dokładniej nizinę między Gdynią a Oksywą, 16 kilometrów od Nowego Portu w Gdańsku”
– pisał Tadeusz Wenda, w specjalnym memoriale z 1920 roku, odczytanym w 1977 roku przez lektora Polskiego Radia:
29 maja 2021 r. – ruszają prace budowlane
Jesienią 1920 roku polski rząd podjął decyzję o budowie w Gdyni Tymczasowego Portu Wojennego i Schroniska dla Rybaków.
29 maja 1921 rozpoczęły się pierwsze prace budowlane przy wznoszeniu portu w Gdyni. Wyprzedziły regulacje prawne, gdyż Sejm podjął ustawę, w której upoważniał rząd do budowy portu dopiero półtora roku później, 23 września 1922.
Syn Tadeusza Wendy – inżynier Jerzy Wenda (zmarł w 2010) mówił w 1977 roku w Polskim Radiu, że jego ojciec podczas realizacji inwestycji w Gdyni, mimo swojego doświadczenia, cały czas zdobywał nową wiedzę:
Niespełna dwa lata później port w Gdyni uroczyście otwarty
Uroczyste otwarcie portu w Gdyni odbyło się 29 kwietnia 1923 roku z udziałem prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego i premiera Władysława Sikorskiego. W sierpniu (1923) do nabrzeża gdyńskiego portu wpłynął pierwszy pełnomorski statek. Był to „Kentucky”, pływający pod francuską banderą.
Otwarcie portu i jego rozbudowa spowodowały dynamiczny rozwój Gdyni, która w 1926 roku otrzymywała status miasta. Liczyła wówczas 12 tysięcy mieszkańców, a jej powierzchnia wynosiła 14 kilometrów kwadratowych.
W 1928 roku prac na budowie portu rozpoczął inżynier Zygmunt Adamski (zmarł w 1979), który w 1977 roku opowiadał w Polskim Radiu o swoim przyjeździe do Gdyni:
W 1934 roku do prac przy rozbudowie portu w Gdyni dołączył Stanisław Hykel, który wspominał w 1977 roku w Polskim Radiu inżyniera Wendę:
Olbrzymie zasługi dla rozwoju portu w Gdyni wniósł Eugeniusz Kwiatkowski, który – jako minister przemysłu i handlu w latach 1926-1930 – zdobył na budowę olbrzymie fundusze. Dzięki nim gdyński port szybko stał się jednym z największych i najnowocześniejszych na Bałtyku. Eugeniusz Kwiatkowski w zachowanym w archiwum Polskiego Radia nagraniu z lat 30. XX wieku mówił:
Dworzec Morski w Gdyni
Ważnym wydarzeniem w historii Gdyni było otwarcie w 1931 roku Dworca Morskiego, z którego odpływali między innymi emigranci udający się do Ameryki Południowej. Dwa lata później z Gdyni po raz pierwszy wyeksportowano większą masę towarową niż przez port gdański. Dumą portu gdyńskiego stała się też chłodnia, będąca drugim co do wielkości tego typu obiektem na świecie.
Port w Gdyni staje się jednym z najnowocześniejszych i największych w Europie
W 1938 roku Gdynię odwiedziło prawie 6,5 tysiąca statków, a przeładunki w porcie wyniosły ponad 9 milionów ton.
W chwili wybuchu drugiej wojny światowej była ona jednym z największych i najnowocześniejszych portów w Europie, wokół którego powstało miasto liczące ponad 120 tysięcy mieszkańców.
„Budowa portu w Gdyni miała wpływ nie tylko na rozwój gospodarki morskiej, ale na całą reorientację polskiej ekonomii – do 1938 roku aż 80 procent polskiego eksportu i 65 procent importu szło drogą morską”
– mówił w 2018 roku w radiowej Jedynce profesor Wiesław Wysocki z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego:
Zajęcie Gdyni przez Niemców 14 września 1939 roku położyło kres rozwojowi portu. Podczas drugiej wojny światowej Gdynia, a raczej Gotenhafen, była bazą niemieckiej marynarki wojennej Kriegsmarine oraz jednym z bardziej liczących się ośrodków przemysłu zbrojeniowego.
Port w Gdyni współcześnie
Obecnie port w Gdyni jest trzecim co do wielkości portem morskim w Polsce (po Gdańsku i Szczecinie). W 2008 roku przeładunek kontenerów obejmował 610 767 TEU, przez co port zajmował 4. miejsce pod tym względem na Morzu Bałtyckim. Obroty ładunkowe portu wynosiły w 2008 roku 15,467 mln ton towarów. Port w Gdyni należy do Europejskiej Organizacji Portów Morskich.
⬆ Fot. Joymaster – Praca własna, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2997177
Jak informowały niedawno władze portu w Gdyni, w ciągu pierwszych czterech miesięcy 2021r. przeładunki na terminalu paliwowym (Stanowisko Przeładunku Paliw Płynnych) w porcie wzrosły o 57,5% w stosunku do okresu styczeń – kwiecień 2020r. Zdaniem kierownictwa portu:
„Ten rok zapowiada się rekordowo – co potwierdza, że gospodarka coraz lepiej radzi sobie po roku pandemii.”
– czytamy na stronie internetowej portu w Gdyni.
Na ostrodze mola rybackiego w Gdyni odsłonięty zostanie dziś pomnik inżyniera Tadeusza Wendy, budowniczego gdyńskiego portu. Wenda przez 17 lat pełnił funkcję głównego projektanta i kierownika tej inwestycji.
⬆ Fot. gdynia.pl – portal miejski
