W Cusco, dawnej stolicy Inków, katolicyzm splata się ze zwyczajami sprzed hiszpańskiej inwazji

PAP
2 godziny temu

Rdzenna Peruwianka trzyma plakat z wizerunkiem papieża Leona XIV Fot. PAP/EPA/ALDAIR MEJIA

Papież Leon XIV odmówi w niedzielę (15 listopada) modlitwę Anioł Pański przed katedrą w Cusco, dawnej stolicy Inków. Znajduje się tam obraz „Ostatnia wieczerza”, na którym Jezus ma przed sobą pieczoną świnkę morską. To tylko jeden z przykładów na to, jak katolicyzm splata się tam z lokalnymi zwyczajami.

Papież przybywa do Cusco w rocznicę podboju miasta przez hiszpańskich konkwistadorów. Zdobycie stolicy imperium Inków 15 listopada 1533 roku było kluczowym momentem w europejskiej kolonizacji Ameryki. W jej następstwie – głównie od przywleczonych z Europy chorób, ale także z powodu walk, masakr, egzekucji i niewolniczej pracy – życie straciły miliony ludzi.

Pod rządami Hiszpanów religia katolicka stała się dominującym wyznaniem w utworzonym przez nich Wicekrólestwie Peru. W niektórych przypadkach chrystianizacja rdzennej ludności oznaczała adaptację katolicyzmu do miejscowych warunków i wchłanianie tradycji, które były tu obecne przed kolonizacją.

Po drodze doszło do licznych wymian, nałożeń i adaptacji. Przedhiszpańskie wierzenia nie przetrwały w niezmienionej postaci. To, co obserwujemy dzisiaj, jest zarówno katolicyzmem zawierającym elementy andyjskie, jak i odwrotnie

– oceniła w rozmowie z PAP Gabriela Ramos, historyczka z Uniwersytetu Cambridge, specjalizująca się w kulturze regionu andyjskiego.

Dalsza część tekstu pod polecanym artykułem

Czytaj także:

KRAJ I ŚWIAT

Papież do młodzieży w Peru: jesteście znakiem nadziei

13 listopada 2026

Papież Leon XIV zakończył w środę (11 listopada) wizytę w Argentynie i udaje się do Peru, gdzie w stolicy kraju, Limie oczekiwany jest w nocy polskiego czasu. W Peru...

Czytaj więcej

W toku tego procesu narodziły się barwne tradycje, uznawane obecnie za część dziedzictwa kulturowego Peru i całego świata. Co roku w maju lub czerwcu, 58 dni po Niedzieli Wielkanocnej, tysiące rdzennych mieszkańców z okolic Cusco biorą udział w pielgrzymce do Sanktuarium Pana Śnieżnej Gwiazdy, w której – jak podkreśla UNESCO – elementy katolickie mieszają się z kultem bóstw przedhiszpańskich.

Ludność Andów jest głęboko religijna, a katolicyzm stanowi dla niej sposób wyrażania własnych przekonań, uczuć i nadziei

– podkreśliła Ramos.

Profesor antropologii z Uniwersytetu Narodowego Św. Antoniego Opata w Cusco (UNSAAC) Jean-Jacques Decoster powiedział PAP, że współistnienie dwóch systemów kulturowych na przestrzeni wieków wymyka się ramom synkretyzmu religijnego i stanowi „najbardziej charakterystyczny rys kultury andyjskiej”.

Zaznaczył, że dziś zdecydowana większość społeczności to gorliwi katolicy, a przejawy andyjskich wierzeń – takie jak składanie symbolicznych ofiar dla Ziemi czy ceremonie ku czci Pachamamy i apus, duchów gór – współistnieją z silną wiarą chrześcijańską.

Świnka morska na „Ostatniej wieczerzy”

„Ostatnia wieczerza”, zdobiąca katedrę w Cusco, to jedno z najwybitniejszych dzieł szkoły kuskeńskiej, nurtu w malarstwie łączącego europejskie techniki i tematy z elementami lokalnymi. Na talerzu przed Jezusem widać pieczoną świnkę morską – zwierzę hodowane i spożywane już przez Inków, dla których było ono również zwierzęciem ofiarnym i rytualnym.

Według Decostera na XVIII-wiecznym płótnie przypisywanym rdzennemu lub metyskiemu malarzowi Marcosowi Zapacie prawdopodobnie przedstawiono posiłek o charakterze ceremonialnym – zgodnie z andyjską tradycją, w której „podanie świnki morskiej stanowiło wyraz szacunku dla statusu zaproszonych gości”.

Na obrazach z okresu kolonialnego pojawiają się też inne miejscowe elementy, nieznane wcześniej w Europie, jak ziemniaki, kukurydza i lokalne owoce. Adaptacja dotyczy jednak też kwestii duchowych. W Andach kult maryjny mieszał się z czcią dla Pachamamy, andyjskiej bogini Ziemi. Na obrazach Matkę Bożą często wpisywano w figurę trójkąta w nawiązaniu do gór wiązanych z Pachamamą.

W „Ostatniej wieczerzy” z katedry w Cusco część komentatorów widzi natomiast także subtelny wyraz buntu przeciwko kolonizacji. W twarzy Judasza, apostoła, który zdradził Jezusa, upatruje się podobieństwa do Francisco Pizarro, przywódcy hiszpańskich konkwistadorów, którzy podbili Cusco i imperium Inków.

Hiszpańska dominacja oznaczała pozbywanie się pogańskich wierzeń

Przemiany kulturowe były początkowo narzucone przy użyciu siły przez Europejczyków w XVI wieku. Konkwistadorzy wykorzystywali chrześcijaństwo jako narzędzie dominacji i kontroli nad ludami andyjskimi, jak i jako uzasadnienie tej dominacji: chodziło o krzewienie prawdziwej wiary w pogańskim świecie

– zaznaczył Decoster.

Po zdobyciu miasta konkwistadorzy splądrowali inkaskie pałace i świątynie, w tym najważniejszą – świątynię Słońca (Coricancha). Na jej murach wznieśli kościół i klasztor dominikański. W 1950 roku został on poważnie zniszczony w trzęsieniu ziemi, natomiast stare mury przetrwały niemal bez szwanku, co zwróciło uwagę badaczy na kunszt inkaskich budowniczych.

Początkowo Inkowie byli otwarci na przyjęcie chrześcijańskich symboli. Jako politeiści byli przyzwyczajeni do włączania nowych bóstw do swojego systemu wierzeń w toku ekspansji terytorialnej i politycznej. Dostrzegali potęgę chrześcijańskich świętych, których Hiszpanie przywieźli na swoich sztandarach i herbach

– ocenił Decoster.

Jednak wkrótce po ustanowieniu rządów kolonialnych katoliccy duchowni rozpoczęli politykę „wykorzeniania bałwochwalstwa”, niszczyli lub palili przedmioty i budowle związane z dawnymi wierzeniami i karali za wszelkie praktyki, które podejrzewali o związek z zakazanymi kultami

28 października 2026

Papież Leon XIV powiedział w środę podczas audiencji generalnej w Watykanie, że nie można żyć wiarą „w duchu sprzeciwu czy wrogości wobec świata i kultury”. W audiencji uczestniczyły tysiące wiernych z wielu...

Czytaj więcej

Czytaj także:

Świnka morska na „Ostatniej wieczerzy”

Hiszpańska dominacja oznaczała pozbywanie się pogańskich wierzeń

Czytaj także:

Czytaj także:

Czytaj także:

Czytaj także:

Czytaj także:

Czytaj także:

Powiązane treści