Papież Leon XIV odmówi w niedzielę (15 listopada) modlitwę Anioł Pański przed katedrą w Cusco, dawnej stolicy Inków. Znajduje się tam obraz „Ostatnia wieczerza”, na którym Jezus ma przed sobą pieczoną świnkę morską. To tylko jeden z przykładów na to, jak katolicyzm splata się tam z lokalnymi zwyczajami.
Papież przybywa do Cusco w rocznicę podboju miasta przez hiszpańskich konkwistadorów. Zdobycie stolicy imperium Inków 15 listopada 1533 roku było kluczowym momentem w europejskiej kolonizacji Ameryki. W jej następstwie – głównie od przywleczonych z Europy chorób, ale także z powodu walk, masakr, egzekucji i niewolniczej pracy – życie straciły miliony ludzi.
Pod rządami Hiszpanów religia katolicka stała się dominującym wyznaniem w utworzonym przez nich Wicekrólestwie Peru. W niektórych przypadkach chrystianizacja rdzennej ludności oznaczała adaptację katolicyzmu do miejscowych warunków i wchłanianie tradycji, które były tu obecne przed kolonizacją.
Po drodze doszło do licznych wymian, nałożeń i adaptacji. Przedhiszpańskie wierzenia nie przetrwały w niezmienionej postaci. To, co obserwujemy dzisiaj, jest zarówno katolicyzmem zawierającym elementy andyjskie, jak i odwrotnie
– oceniła w rozmowie z PAP Gabriela Ramos, historyczka z Uniwersytetu Cambridge, specjalizująca się w kulturze regionu andyjskiego.
Dalsza część tekstu pod polecanym artykułem
Czytaj także:
Papież do młodzieży w Peru: jesteście znakiem nadziei
Papież Leon XIV zakończył w środę (11 listopada) wizytę w Argentynie i udaje się do Peru, gdzie w stolicy kraju, Limie oczekiwany jest w nocy polskiego czasu. W Peru...
Czytaj więcejDetailsW toku tego procesu narodziły się barwne tradycje, uznawane obecnie za część dziedzictwa kulturowego Peru i całego świata. Co roku w maju lub czerwcu, 58 dni po Niedzieli Wielkanocnej, tysiące rdzennych mieszkańców z okolic Cusco biorą udział w pielgrzymce do Sanktuarium Pana Śnieżnej Gwiazdy, w której – jak podkreśla UNESCO – elementy katolickie mieszają się z kultem bóstw przedhiszpańskich.
Ludność Andów jest głęboko religijna, a katolicyzm stanowi dla niej sposób wyrażania własnych przekonań, uczuć i nadziei
– podkreśliła Ramos.
Profesor antropologii z Uniwersytetu Narodowego Św. Antoniego Opata w Cusco (UNSAAC) Jean-Jacques Decoster powiedział PAP, że współistnienie dwóch systemów kulturowych na przestrzeni wieków wymyka się ramom synkretyzmu religijnego i stanowi „najbardziej charakterystyczny rys kultury andyjskiej”.
Zaznaczył, że dziś zdecydowana większość społeczności to gorliwi katolicy, a przejawy andyjskich wierzeń – takie jak składanie symbolicznych ofiar dla Ziemi czy ceremonie ku czci Pachamamy i apus, duchów gór – współistnieją z silną wiarą chrześcijańską.
Świnka morska na „Ostatniej wieczerzy”
„Ostatnia wieczerza”, zdobiąca katedrę w Cusco, to jedno z najwybitniejszych dzieł szkoły kuskeńskiej, nurtu w malarstwie łączącego europejskie techniki i tematy z elementami lokalnymi. Na talerzu przed Jezusem widać pieczoną świnkę morską – zwierzę hodowane i spożywane już przez Inków, dla których było ono również zwierzęciem ofiarnym i rytualnym.
Według Decostera na XVIII-wiecznym płótnie przypisywanym rdzennemu lub metyskiemu malarzowi Marcosowi Zapacie prawdopodobnie przedstawiono posiłek o charakterze ceremonialnym – zgodnie z andyjską tradycją, w której „podanie świnki morskiej stanowiło wyraz szacunku dla statusu zaproszonych gości”.
Na obrazach z okresu kolonialnego pojawiają się też inne miejscowe elementy, nieznane wcześniej w Europie, jak ziemniaki, kukurydza i lokalne owoce. Adaptacja dotyczy jednak też kwestii duchowych. W Andach kult maryjny mieszał się z czcią dla Pachamamy, andyjskiej bogini Ziemi. Na obrazach Matkę Bożą często wpisywano w figurę trójkąta w nawiązaniu do gór wiązanych z Pachamamą.
W „Ostatniej wieczerzy” z katedry w Cusco część komentatorów widzi natomiast także subtelny wyraz buntu przeciwko kolonizacji. W twarzy Judasza, apostoła, który zdradził Jezusa, upatruje się podobieństwa do Francisco Pizarro, przywódcy hiszpańskich konkwistadorów, którzy podbili Cusco i imperium Inków.
Hiszpańska dominacja oznaczała pozbywanie się pogańskich wierzeń
Przemiany kulturowe były początkowo narzucone przy użyciu siły przez Europejczyków w XVI wieku. Konkwistadorzy wykorzystywali chrześcijaństwo jako narzędzie dominacji i kontroli nad ludami andyjskimi, jak i jako uzasadnienie tej dominacji: chodziło o krzewienie prawdziwej wiary w pogańskim świecie
– zaznaczył Decoster.
Po zdobyciu miasta konkwistadorzy splądrowali inkaskie pałace i świątynie, w tym najważniejszą – świątynię Słońca (Coricancha). Na jej murach wznieśli kościół i klasztor dominikański. W 1950 roku został on poważnie zniszczony w trzęsieniu ziemi, natomiast stare mury przetrwały niemal bez szwanku, co zwróciło uwagę badaczy na kunszt inkaskich budowniczych.
Początkowo Inkowie byli otwarci na przyjęcie chrześcijańskich symboli. Jako politeiści byli przyzwyczajeni do włączania nowych bóstw do swojego systemu wierzeń w toku ekspansji terytorialnej i politycznej. Dostrzegali potęgę chrześcijańskich świętych, których Hiszpanie przywieźli na swoich sztandarach i herbach
– ocenił Decoster.
Jednak wkrótce po ustanowieniu rządów kolonialnych katoliccy duchowni rozpoczęli politykę „wykorzeniania bałwochwalstwa”, niszczyli lub palili przedmioty i budowle związane z dawnymi wierzeniami i karali za wszelkie praktyki, które podejrzewali o związek z zakazanymi kultami
– zaznaczył antropolog.
To właśnie w Cusco, przed przybyciem Hiszpanów, dzieci zebrane z całego imperium Inków przygotowywano do podróży w góry, gdzie składano je w ofierze w ramach rytuału capacocha. Odprawiano go w okresach klęsk żywiołowych, niepokojów społecznych i ważnych wydarzeń. Ofiara z dzieci miała zapewnić przychylność bóstw.
Według niektórych szacunków liczba ludności regionu andyjskiego zmniejszyła się w ciągu wieku od hiszpańskiego podboju z 9 mln do niecałego miliona. W obu Amerykach w ciągu 100 lat od wyprawy Kolumba liczba ludności spadła z około 60 mln do 5-6 mln, a śmierć tak wielu osób wpłynęła na klimat i temperatury na świecie – ocenili naukowcy z University College w Londynie.
Czytaj także:
Papież zakończył wizytę w Argentynie i udaje się do Peru [AKTUALIZACJA]
Papież Leon XIV zakończył w środę (11 listopada) wizytę w Argentynie i udaje się do Peru, gdzie w stolicy kraju, Limie oczekiwany jest w nocy polskiego czasu. W Peru...
Czytaj więcejDetailsCzytaj także:
Papież w Cordobie: głód i niesprawiedliwość wymagają odpowiedzi w duchu chrześcijańskiej miłości [AKTUALIZOWANY]
Papież Leon XIV podczas wizyty w Cordobie, drugim co do wielkości mieście Argentyny, we wtorek powiedział biskupom i duchowieństwu, że głód i niesprawiedliwość, bezrobocie i samotność wymagają odpowiedzi. Podkreślił,...
Czytaj więcejDetailsCzytaj także:
Papież: nie możemy być obojętni na przemoc, ubóstwo i cierpienie
Papież Leon XIV, składający wizytę w Urugwaju, odwiedził w sobotę (7 listopada) parafię na przedmieściach stolicy - Montevideo, zaangażowaną w działalność społeczną i pomocową. Podkreślał tam, że nie...
Czytaj więcejDetailsCzytaj także:
Papież wyrusza w najdłuższą podróż od początku pontyfikatu. Odwiedzi trzy kraje
Papież Leon XIV, przebywający w Urugwaju odprawił w sobotę (7 października) w mieście Paysandu pierwszą mszę w czasie swej rozpoczętej w piątek wizyty w Ameryce Południowej. Uczestniczyło w niej...
Czytaj więcejDetailsCzytaj także:
Papież wyrusza w najdłuższą podróż od początku pontyfikatu. Odwiedzi trzy kraje
Niecały miesiąc po operacji usunięcia nowotworu płuca papież Leon XIV wyrusza w piątek rano w najdłuższą podróż od początku swego pontyfikatu. W ciągu 11 dni odwiedzi Urugwaj, Argentynę i...
Czytaj więcejDetailsCzytaj także:
Papież Leon XIV zwrócił się do Polaków i przypomniał o niezwykłej polskiej zakonnicy
Papież Leon XIV powiedział w środę podczas audiencji generalnej w Watykanie, że nie można żyć wiarą „w duchu sprzeciwu czy wrogości wobec świata i kultury”. W audiencji uczestniczyły tysiące wiernych z wielu...
Czytaj więcejDetails
