W Powstaniu Warszawskim walczył pluton głuchych złożony z 29 powstańców. Żaden z nich nie zginął. Niestety, w Muzeum Powstania Warszawskiego nie ma miejsca specjalnie im poświęconego.
Historia plutonu wiąże się z Instytutem Głuchoniemych i Ociemniałych na placu Trzech Krzyży. W 1941 r. słyszący nauczyciel wychowania fizycznego Wiesław Jabłoński założył tam komórkę konspiracyjną. Jego zastępcą i drużynowym był niesłyszący Kazimierz Włostowski ps. Igo, a instruktorem wychowawca w instytucie Edmund Malinowski ps. Mundek (słyszący).
Prowadzili oni szkolenia m.in. z posługiwania się bronią czy granatami. Głusi do wskazanych punktów dostarczali ulotki, prasę konspiracyjną, dokumenty i broń.
Tata opowiadał, że na rękach mieli opaski z oznaczeniem, że są głusi, więc Niemcy uważali, że oni nic nie rozumieją. Nie zdawali sobie sprawy, że te osoby działały w konspiracji
– powiedziała PAP córka głuchego powstańca Krystyna Sopyło-Załoga.
Jej ojciec, Jan Sopyło ps. Igła, był jednym z 29 członków plutonu.
Igła, bo mój ojciec był krawcem. Interesował się też sportem i fotografią amatorską. Robił zdjęcia nawet w obozie
– zaznaczyła córka powstańca, która w centrum Warszawy prowadzi zakład fotograficzny.
1 sierpnia o godzinie 17.00 nie wszyscy dotarli na miejsce zbiórki w Instytucie, ale do grupy dołączyli nowi. Drużyna liczyła 29 powstańców, w tym dwie kobiety – sanitariuszki. Dowódcą plutonu został Jabłoński, a zastępcą Włostowski.
Organizacyjnie w czasie powstania głuchoniemi weszli w skład drugiego (1107) plutonu trzeciej kompanii kapitana „Redy”, batalionu majora „Miłosza”, zgrupowania podpułkownika „Sławbora” Śródmieście-Południe. W skład tego plutonu wchodzili zarówno głusi, jak i słyszący.
Pierwszym zadaniem była budowa barykady na ulicy Książęcej. Głusi brali udział m.in. w zdobyciu Domu Żołnierza Niemieckiego mieszczącego się w Gimnazjum im. Królowej Jadwigi.
Po godzinnej bitwie zajęto gmach gimnazjum, który Niemcy podpalili, a sami uciekli do budynku YMCA i na teren Sejmu. Podczas gaszenia pożaru jeden głuchy został poparzony.
– Jak leciały bomby, to wiadomo, głusi ich nie słyszeli i jak walnęło w ziemię, to osoby słyszące uciekały w jedną stronę, a głusi zupełnie w innym kierunku. I co ciekawe, sporo słyszących zginęło, a żaden z głuchych powstańców nie – powiedziała Krystyna Sopyło-Załoga. – Koledzy pokazywali ojcu ślady po kulach w miejscu, gdzie on stał, ale jakoś miał szczęście i kula go nie trafiła. Bo przecież nie słyszał jej świstu
– dodała.
Pluton 9 sierpnia 1944 r. podzielono na grupę liniową liczącą 10 ludzi i grupę pomocniczą w składzie 16 osób. Grupę liniową przydzielono odtąd do pełnienia warty w zdobytym gimnazjum, w kinie Napoleon, na ulicy Frascati, na posterunkach wokół Instytutu, w przyległych ogrodach i na Wiejskiej.
Głusi powstańcy byli uzbrojeni w kilka granatów i butelki z benzyną, a broń wydawano im na czas pełnienia warty. Służbę wartowniczą głusi pełnili najczęściej z powstańcami słyszącymi. Budowali też barykady, przejścia w piwnicach i wykonywali inne prace pomocnicze.
Po ataku 2 września niemieckich sztukasów został uszkodzony m.in. budynek YMCA, gdzie ukrywali się Niemcy, którzy wpadli w popłoch. Sytuację wykorzystali powstańcy, ruszyli do natarcia i zdobyli budynek. W ataku tym brał udział pluton głuchych.
W kolejnych dniach powstania pluton pełnił funkcje wartownicze, brał udział w wielu starciach z Niemcami. Po kapitulacji większość głuchych wyszła z Warszawy z ludnością cywilną. Do niewoli niemieckiej poszło 9 głuchych wraz ze swoim dowódcą.
Według opowiadań córki Jan Sopyło trafił do obozu Sylt na wyspie Alderney w kanale La Manche.
Był też w Hamburgu. Opowiadał, że m.in. pracowali w fabryce i sprzątali ulice. Niemcy byli zszokowani, że do obozu jenieckiego trafili głusi żołnierze. Mieli tam szacunek, że byli głusi, a mimo to poszli walczyć
– zaznaczyła.
Po wyzwoleniu przez aliantów wszyscy głusi wrócili do Polski.
Krystyna Sopyło-Załoga od wielu lat zabiega o to, aby w Muzeum Powstania Warszawskiego znalazł się kącik poświęcony plutonowi głuchych.
Na świecie ludzie wiedzą o tym, a u nas się w ogóle o tym nie mówi. To jest przykre
– powiedziała.
Rzecznik Muzeum Powstania Warszawskiego Anna Kotonowicz potwierdziła, że faktycznie nie ma w muzeum miejsca specjalnie poświęconego plutonowi głuchoniemych.
Czytaj także:
Uroczystości 81. rocznicy Powstania Warszawskiego
Uroczystości 81. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego odbyły się na stołecznej Ochocie. Obchody zorganizowano nieopodal Placu Narutowicza przy tablicy poświęconej pułkownikowi Antoniemu Chruścielowi „Monterowi”. To dawny dowódca Okręgu Warszawskiego Armii...
Czytaj więcejDetailsCzytaj także:
Obchody 81. rocznicy Powstania Warszawskiego w Gorzowie
W Gorzowie odbyły się obchody 81. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego. Pod pomnikiem Pamięci Armii Krajowej na cmentarzu komunalnym przy ul. Żwirowej oddano cześć Powstańcom. Mówi wicewojewoda lubuski Maciej Siwicki:...
Czytaj więcejDetailsCzytaj także:
Uroczystości w przeddzień 81. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego
Powstańcy uczą, że nie wolno godzić się ze złem w życiu osobistym i w przestrzeni społecznej – powiedział biskup polowy Wojska Polskiego Wiesław Lechowicz w przeddzień 81. rocznicy...
Czytaj więcejDetailsCzytaj także:
Nie żyje uczestniczka Powstania Warszawskiego Halina Jędrzejewska ps. „Sławka”
Nie żyje Halina Jędrzejewska „Sławka” – sanitariuszka w Powstaniu Warszawskim, lekarka i działaczka kombatancka. O jej śmierci poinformował w czwartek prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski. Bardzo smutna wiadomość w przeddzień...
Czytaj więcejDetails